Лапкашорлан - 255 ий!

«ЧОЛМАН» ГАЗЕТЫМ МАX-ЫШТЕ ЛУДЫНА!

«Пайрем», «юбилей» шомакым колмеке, шинчаончылнына мурен-куштен эртарыме мероприятийым ужына да вучена. Ялын юбилейже - тиде уло ял калык дене эртарыме пайрем! Ме тиде юбилейлан изишак вес сыным пурташ шонышна. Тидлан нимынярат огына ӧкынӧ, куаненна веле.

…Май тылзе тӱҥалтыште, моло ялласе семынак, шӱгарлам эрыкташ лекна. Ваш мутланен, шинча ончылсо сӱретым ужын, шонымаш шочо. Ялнан историйже поян - тудым, радамлен, возен кодаш кӱлеш. Тыште ятыр лӱмлӧ, пагалыме еҥ-влакат шочын-кушкыныт. Ялыштына пашам йӧратыше, тыршыше калык ила. Ялна кугуак огыл, но шоналташ гын… Шке вийыштлан ӱшаныше кум фермер уло, ятыр еш тӱкан шолдыра вольыкым ашна. Школым петырыме гынат, клуб, ФАП, кевыт улыт, пашам ыштат. А теве шӱгарла… Вес ялла ден таҥастарен ончалаш гын, сӱрет пешыжак ок куандаре, кеч шӱгарла - ял калыкын чурийвылышыже, тӱсшӧ. Тушто печым уэмдаш, кукшо пушеҥге, чашкер деч эрыкташ кӱлын… Икте-весе дене мутланен, ялын соцкылыштыже каҥашен, «Шӱгарлам шотыш кондаш кӱлеш» ойым пидна. Шонымашнам сайлан шотлен, ялсоветат полшаш сӧрыш. 

Пашана кугу лие, жапымат ятырак нале - май тӱҥалтыш гыч июнь мучаш марте тыршышна. Кеч-могай пашам шукташ окса кӱлеш. Тиде сомылын кӱлешлыкшым умылен, чыланат: ял калыкат, ӧрдыжтӧ илышыжат - шке кумылын оксам пуэныт, колтеныт. Еҥ-влак кок тылзе наре, пашаш коштмо семын, кечын рончаш, эрыкташ, пушеҥге-влакым пӱчкаш, йӧрыктен шӱдырен лукташ, чашкерым руэн, куштырам эрыкташ коштыныт. Нунын кокла гыч икмыняржым палемдашак кӱлеш: тиде Ф. Кунакбаев, Н. Айдышев, С. Тимербаев, А. Байдуганов да молат. Дӧртыльӧ олаште илыше Марсель ден Лида Айдышевмыт, Борис ден Валерьян эргыже толын полшеныт. Борис спонсор семын меҥге-влакым заливатлаш шке оксаж дене цементым налын кондыш. Тиде койышышт дене ял калыкым, шке тукымыштым пагалымыштым ончыктеныт. «Оксам пуэнам, ыштыза» манын шонышо эгоистше шагал ыле. Калык эр гыч кас марте тыршен, кочкашат туштак ямдыленна. М. Валтиева тамле кочкышыж дене кумылым нӧлтен. Шокшо чай эре лийын.

Трактор дене мийыше-влак С. Гарайшин, Е. Андриянов, шкежат, «Соляркем пытен, запчасть уке» манын огынал. 

Умыленна: шуктымо пашана шкаланна, яллан кӱлеш. Поснак ӱдырамаш-влаклан таум каласынем. Пашам тӱҥалтыш гыч мучаш марте шуктымеш - тошто саварым рончен, шӱкшак деч эрыктен, чиялтымеш - нунак полшышт. Поро мутышт дене ӱшаннам вияҥденыт. Чылаштын лӱмыштым каласен ом шукто, но Анастасия Валтиевалан, кӧ уло калыкым тарватен, ӱжын коштын, таумутем шуктынем. Ӱдырамаш-влак, тендан деч посна пашам сеҥен огына керт ыле! Ӱшанле йолташ, эҥертыш улыда.

Каласыде ок лий, шӱгарлам тӱзландарыме годым ялын историйже «возалтын». Меҥге, кӱртньӧ, шӱдыр, ырес, пуда ден шӱткален возымо калай... Тыге погынен ыштыме годым мутланымаш шарнымашым уэмда. Ялнан историйже уэмын, пойдаралтын. Эрыкташ толшо-влак кӧм гына шарнен ойлен огытыл: ялын тошто вержым, коча-кована-влакын ожнысо илышыштым, мландылан верч кредалмыштым, 70-ше ийлаште Кусни павайын, кидеш пычалым кучен, кӱсото гыч чыган таборым поктен лукмыжым (Кусни павай тидын дене шке ял калыкшым, чыган-влакым тиде юзо верым пагалаш туныктен), молыжат... Тыгай шарнымаш кок тылзе жапыште шуко лийын.

Йыр саварым шогалтыме годым ялысе сварщик-влак генераторышт, сварочный агрегатышт дене толын тыршеныт. Печым веле огыл, туалет ден капкамат чоҥен шогалтышт. Тыште йӱдвелне пашам ыштыше, чоҥаш лӱмын кечым налын пӧртылшӧ Р. Миннебаевым палемдынем ыле.

…Паша пайремна ял калыкым мыняр-гынат икояныш савырыш. Тудо шочмо ялым йӧратымаш кумылым вияҥден, икте-весым лишемден, шарнымашым уэмден.

Тиде пашам шукташ кӱлеш ыле мо? Кӱлеш ыле! Эн ондак - шкаланна. Калыкын самооценкыже, шкем аклымашыже нӧлталтын, ӱшанже вияҥын. Весе. Ялыш толшо ӧрдыж еҥ але унала толшо, ме шкежат корно тӱрым, корем, пакча, клуб воктенсе вер-шӧрым, шӱгарлам ончен, арулыкшылан йывыртена. А ӧрдыж еҥ акым пуа: могай калык ила ялыштына - ваш пагален, келшен илыше але шке верч гына шонышо, шке кӱсенже верч гына тургыжланыше эгоист? Суртышт ваштареш улшо вер-шӧрым эрыктат да йӧра. А моло вержым кӧ эрыкта? Совестьлан ӱшанена? А тудыжо пеҥгыде омо дене мала гын, кузе помыжалтарыман? Пашана вет ик кечаш веле огыл ыле, кок тылзаш. Ачашт-авашт, кувавашт тиде шӱгарлаште курымаш омо дене малат. Ик кечат полшаш миен отыл гын, ял калыкым могай шинча, тӱс дене ончалат? Тыгай еҥ-влак мемнан ялыште гына огыл, кажне ялыште кок-кум еш вашлиялтеш. Ик ушан еҥ ойлымо семын, «Чыве кочкаш ик еҥат сита, а паша шуко еҥым йодеш». Ялнан ару, чатка улмыжлан эн ондак шке куанена. А ӧрдыж еҥын «Мый тиде ялыште уло кумылын илем ыле!» шомакше - яллан «5» отметкым пуэн аклымаш. Ӧрдыж еҥын аклыме мутшо кумылеш ӱй да мӱй лийын возеш. Кугу пашам шуктенна. Чылалан шӱм гыч лекше тау! Шуктымо пашана кумылнам нӧлта гын, тидыже эн шергакан. Таза-эсен лияш пӱрыжӧ». 

Пагалыме лудшына-влак, ВК ден Одноклассники соцлаштыклаште вераҥдыме уверым каҥашаш ушнаш ӱжына!