+10 °С
Облачно
Ял илыш
1 Сентября , 11:13
Кокла Качмашын историйже гыч
Кокла Качмаш ялын кунам шочмыжо раш пале огыл. 1522 ийысе перепись годым ялыште 4 сурт улмым, 7 пӧръеҥ илымым (тунам ӱдырамаш-влакым шотыш налын огытыл) палемдыме. 1870 ийыште чылаже 213 еҥ, а 1961 ийыште эн шуко - 229 еҥ илен.
«ЧОЛМАН» ГАЗЕТЫМ МАX-ЫШТЕ ЛУДЫНА!
Ончыч ты ял Ӱлыл да Кӱшыл Качмаш-влак коклаште верланен улмаш. Но пошкудо яллаште илыше-влак дене чӱчкыдын умылыдымаш, кунамже вашпижмашат лиедымылан кӧра тысе калык ӧрдыжкырак, чодыран верыш, илаш куснен. Ялыштым ончычсо семынак Кокла Качмаш манын лӱмденыт. Калыкыште эше «Соганэҥер» манынат ойлат. Ял йыр кызытат шуко ир шоган кушкеш.
Варажым тиде «ир» верыш Ӱлыл да Кӱшыл Качмаш, Эшмет, Кудаш, Тыхтем, Оръямучаш ялла гычат илаш куснышо-влак лийыныт.
Историй утыр тораш кодеш. Икымше тӱнямбал, Граждан сар-влак, коллективизаций, раскулачитлымаш, молыжат ялым ӧрдыжеш коден огытыл. Коллективизаций годым имньым пӧрткоклаш шылтышат лийын, маныт.
Тыге илыш умбакыже шуйнен. Ялыште лудмо пӧртым, ясле-садым, тӱҥалтыш школым почыныт, кодшо курымын 70-ше ийлаж марте марий йӱла пайрем-влакым: Шорык-йолым, Ӱярням, Кугечым, Семыкым - эртареныт.
Тӱҥалтыш школ пашам ыштен, кугурак еҥ-влакымат лудаш-возаш туныктеныт. Икымше туныктышо Анастасия Мадиева лийын.
Калыкым трахом деч эмлаш (тудым 1960-шо ийлаште гына пытареныт) трахоматозный пунктым почыныт. Ты чер деч Бирскыште тунем толшо Макеба Аптукаева (Михаил Аптукаевлан марлан лектын) эмлен.
Ты ял гыч Москваште метром чоҥымаште тыршыше 5 еҥын, 1939-40 ийлаште Совет-финляндий сарыште кредалше 2 еҥын лӱмышт аралалт кодын.
1941 ийыште Кугу Ачамланде сар тӱҥалмек, 57 пӧръеҥ тушман деч элым аралаш каен, но чылан пӧртылын огытыл. Мӧҥгӧ пӧртылшӧ-влак гыч иктыже - Сталин деч Чап грамотым налше лейтенант Михаил Аптукаев. Сар деч вара ветфельдшерлан ыштен. Матрос Александр Васильев, Илай Ильбахтин Совет-япон сарыште тушман ваштареш кредалыныт. Кугу сар деч вара 39 самырык ӱдырамаш Ленинград да Свердловск областьлаште торф лукмаште пашам ыштен.
Паспортым пуаш тӱҥалмек, ял гыч тӱрлӧ олалаш, Казахстаныш, Узбекистаныш илаш да пашам ышташ каяш тӱҥалыныт. Ялыште еҥ шагалемын.
Но Кокла Качмаш ял ила да, ӱшанена, ончыкыжат илаш тӱҥалеш. Шукерте огыл тыште Ялын кечыжым эртарышт, тышан шочын-кушшо-влакым уэш иквереш чумырышт.
