Тошто Портак

«ЧОЛМАН» ГАЗЕТЫМ МАX-ЫШТЕ ЛУДЫНА!

1585 ийыште кумшо Черемис сарыштат марий калык сеҥалтын. Сеҥыше-влак марий-влаклан указым луктыныт: 

- марий калык коклаште апшатче лийшаш огыл;

- марий калыклан олаште илыман але йӱдлан малаш пурыман огыл;

- кугу эҥер сер воктен илыман огыл. 

Марий калыклан куш пурыман, кушто эрыкрак верым муман улмаш? 

Тыгай верым кызытсе Пошкырт кундемыште муыныт. 7102 (1594) ий 1 ноябрьыште Оберегательный грамота дене 3 ял почылтын - Портак (Буртак), Пураял да Керемет.

 А тиде ийынак 26 ноябрьыште Жалованный грамота дене кызытсе Калтаса районышто 7 ял шочын: Актуган, У да Тошто Яш, Савакмарий, Пекшык, Торасола да Митрий ял.

Кузе нуно тыге вашке толын шуыныт? Сарыште сеҥалтыныт да кандаш ий гыч у верыште у ял-влакым почыныт? Тидлан вашмутым А. Изиляевын «Кугу Соказа» книгаштыже муаш лиеш: Юл, Кама да Виче коклаште илыше марий-влак ондакат икте-весышт дек коштыныт.  

Ик марийым палем. Ик гана ончалат - пелашыже икте, вес гана - весе. Чытен шым керт, ик гана йодым:

- Шольым, тый вате-влакым перчатке гай вашталтет. Кузе вашке шкаланет пелашым муат?

- Чӱчий, мый ончычак саде «запасной аэродром» манметым ямдылен шогем вет, - воштылале. 

Кугезына-влакат тыгай «запасной аэродромым» ямдылен шогеныт, очыни.

Айста книгаште возымым тӱткынрак ончалына: «Владеют совместно с тептярями д. Буртаковой». Буртаково ял, Буртюково огыл. Молан? Буртак марий-влак Малмыж уезд Портак ял гыч толмылан кӧра. Вӱд серыш илаш куснымек, нуно шкеныштым марий огыл, тептяр улына манаш тӱҥалыныт. 

Илен-толын, Буртюк калык татар йылмыш (тудо жапыште «мусульман йылме» маныныт) куснен. Шке йылмыштым да йӱлаштым арален кодышо марий-влак 1858 ийлан Пураялыш да Кереметыш илаш кусненыт. 

Малмыж кундемысе Тошто Портак (Тошто Буртек) ялым XIII курым деч ончыч марий калык ыштен улмаш. Тиде верыште Алтыбай, Урса да Ямшан марий кугыжа-влак иленыт. Малмыж кундемысе Портак (Буртек) ялеш кодшо марий-влакынат илышышт куштылго лийын огыл. 

Кумшо Черемис сар деч вара ялеш кодшо калыкым тынеш пуртеныт. Тидым перепись ончыкта. Кушто марий калыкым тынеш пуртеныт, тушко руш-влакым конденыт. Нуно марий-влак мӧҥгеш шке верашкышт ынышт кусно манын эскереныт. Пугачевын кресаньык восстанийже жапыште (1773-1775) Портак ял Петр Матвеевич Апраксин графын именийже лийын. 

2010 ийысе калык перепись почеш Тошто Портак ялыште 172 еҥ илен. Кызыт калык эше шагалемын.

Тиде ялын клуб пашаеҥже Роза Петухова дене мутланенам ыле:

- Роза, кузе Тошто Буртек ила-шӱла?

- Моло верысе гаяк. Ялна изем толеш, калык шоҥгемеш.

- Ялыштыда школда ышта? Петыралтын огыл?

- Да, школна ышта. 

- Мыняр тунемшыда уло?

- Кудытын улыт. 

- Могай класслаште тунемыт? Мыняр туныктышо нуным туныкта?

- Куд йоча кум классыште тунемеш. Кум туныктышо туныкта.

- Пеш сай! 

Шке кумылем дене шонем: «Киров область пеш чот дотационный, маныт. Теве дотаций-влак кушко каят улмаш. Мемнан ончыкылыкыш! Пеш сай. Тиде кундемыште тугай еҥ-влак уке улыт докан, кудышт ача-ава-шамычлан «шӧртньӧ курыкым» сӧрат, школым петырыктат, а вара шке мутыштым огыт кучо…» 

- А клуб шотышто кузе?

- Клубнат ышта, клуб вуйлатышына да художественный вуйлатышына уло. Коктын чыла клуб пашам виктарена, икте-весылан эҥертыш улына.

- Пытартыш жапыште мемнан дене «йӧрата - ок йӧрате» манме модыш дене модаш йӧратат. 

- Тидым кузе умылаш?

- Интернет дене «Клуб паша тыланда келша-уке» манме йодышлан «+» але «-» знакым темдалыт. Тендан вара кузерак?

- Мемнан дене тыгай уке. Ме кажне пайремлан концертым ямдылаш тыршена. Саде куд тунемшына кажне концертыште пеш активно участвоватла.  

- Клуб пашаеҥ семын адак мом ыштеда? 

- Кугу Ачамланде сарыште кучедалше-влаклан шогалтыме мемориалым шотышто кучена, йырым-йырже ару, шудо кушкын огыл… - чыла тиде мемнан пашана. 

…Иктаж пайрем годым, йӧн лиеш гын, тывел кундемыш Киров область Малмыж районысо Тошто Буртек ялын ансамбльжымат ӱжаш лиеш манын шонем, вет тушто Пураял да Керемет калыкын родышт илат. Тек икте-весышт дене палыме лийыт, ожсо гай ваш-ваш миен кошташ тӱҥалыт. Илен-толын, можыч, у марий еш-влакат шочыт!

Пагалыме лудшына-влак, ВК ден Одноклассники соцлаштыклаште вераҥдыме уверым каҥашаш ушнаш ӱжына!