Кузе икшывылан телефон деч кораҥаш полшаш?

«ЧОЛМАН» ГАЗЕТЫМ МАX-ЫШТЕ ЛУДЫНА!

Икшыве - ача-аван воштончышыжо

Кугыеҥ-влак умылышаш улыт: икшывын гаджет деч ойырлен кертдымыже - тиде осал койыш огыл, тудын чоныштыжо кугу дискомфорт улмо нерген шижтарымаш. Тудо эҥертышым ок шиж, ача-аважым сагына, кӧргӧ шижмашыжым сеҥен огеш мошто да тидлан кӧра виртуальный тӱняш пурен кая. Садлан кугыеҥ гаджет-влакым кучылтмым чарыме дене гына серлагышаш огыл, йочан чоныштыжо мо ышталтмым, тудлан мо кӱлмым шижын моштышаш.

Кугыеҥ-влак шкештат шагат дене телефонышто «шинчылтыт», икшывышт дене огыт мутлане, пырля иктаж оҥай сомылым огыт ыштыл гын, чарымын пайдаже огеш лий. Кугыеҥ ончыч шкенжын койышыжым алмаштышаш.

Кунам тургыжланаш амал уло?

Икшыве-влак телефонышто модыш дене модаш, мультфильмым ончаш йӧратат. Тиде уда огыл. Но икмыняр амал ача-авам шекланаш таратышаш:

Изи икшыве пычырик яра жапше улмо годымат гаджетым кидыш налеш, изишланат экран деч ойырлымыжо ок шу.

Телефоным ӧрдыжкӧ кораҥден пышташ темлымылан шыдешталтеш, кычкырлаш тӱҥал кертеш.

Иктаҥаш ӱдыр-рвезе-влак дене модмо але кутырымо олмеш экраным «кӱта».

Ласкан ок мале, вашке ноя, начарын тунемаш тӱҥалын.

Экран воктене шинчылтын, мушкылташ, кочкаш, яндар южышто коштын толаш монда.

Кече режимже пужлен: малаш вараш возеш, эрдене пыкше кынелеш.

Тидым палыман! 

Экран воктен шагалрак жапым эртарыкташ тӧчымылан йочан стресс, агрессий тӱҥалеш гын, специалист дек (психолог але нейропсихолог дек) кайыман.

Кузе чын мутланыман?

Ача-ава-влакын тӱҥ йоҥылышышт - гаджет-влакын зиянышт нерген кугыеҥ семын умыландараш тыршымаш. «тиде шинчам локтылеш», «тупрӱдет кадырга», «аҥыраш савырнет» манын ойлымым нуно огыт умыло, садлан икшывылан умылаш лийше шомакым муаш тыршыман. Шым ияш йочалан молан телефон дене кужу жап модмо тазалыклан эҥгекым ыштымым тыге умыландараш лиеш: «Мутлан, фонарик кок шагат наре чарныде волгалтара гын, батарейже шинчеш, начарын волгалтараш тӱҥалеш. Тыйын шинчатат, йырым-йыр эре сайын ужшо манын, жапын-жапын каналтышаш - торашке, пушеҥге ден пыл-влакым ончалшаш». Йочалан телефон деч посна йокрок чучеш гын, тыге каласаш лиеш: «Южгунам йокрокланашат пайдале. Тыгай годым шке иктаж модышым шонен луктын кертат. Шарнет, кузе ик гана пӱкен-влак гыч пӧртым чоҥенат ыле? Тыгай годым вуйдорык пашам ышта, тудлан телефонысо ямде сӱретым гына ончыктылына гын, шонаш ӧрканаш тӱҥалеш». 

Шке иктаж-мом шонен мумыжлан икшывым мокталташат мондыман огыл.

Индешымше классыште тунемшым йомак дене от ондале. Нуно шкаланышт кӱлешым писын да пайдалын ыштен налнешт. Нунылан гаджет-влаклан кӧра шуко жапым да вий-куатым арам йомдарыме нерген ойлыман. «Мыняр модшашым мый шке палем» манмылан тыге вашешташ лиеш: «Да, модын кертат. Но айда шотлен ончена, кажне кечын телефон дене кум шагат шинчылтат гын, арнялан 21 шагат, ик сутка наре погына! Тиде жапым скейт дене кошташ але англичан йылмым тунемаш кучылташ лиеш ыле. Телефон - тиде тӱҥ паша огыл, каныш. Жап тыглаят шыгыр, кечым чын илен лекташ манын, экран воктен шагалрак шинчылтман».

Кугурак класслаште тунемше-влак экзаменлан ямдылалтыт, вуйдорыкышт тыглаят чот пашам ыштышаш. Садлан «Каналташ телефон дене шинчылтам» манын кертыт. Нунын ойыштым да ийготыштым пагалыман. Икшывылан тыге каласен кертыда: «Тыге каныме гай гына чучеш. Чынжым гын телефон эше чотрак нойыктара: видео гыч модышыш, уверыш куснылман. Чынже дене, тӱрлӧ пашам ыштен, уремыште коштын толын, мален гына канаш лиеш. Экраным лаштыклен шинчылтмаш - вуйдорыклан ешартыш паша гына. 15 минут телефонышто шинчылтмеш, 15 минут яндар южышто коштын толын ончо - ойыртемжым вигак шижат».

Иктаж-мом весым темлыза

Ача-ава-влак йочалан чын тӱнян виртуальный деч ятырлан оҥайрак улмыжым доказатлен моштышаш улыт. Икшыве дене пырля тӱрлӧ верлам ужын коштман, конструкторым погыман, модыш дене модман да молат. Кочкын теммек, ӱстел коклаштак мутланаш, иктаж йодышым каҥашаш жапым муман. Икшывым гаджет деч посна жапым пайдалын эртарымылан, творчество дене заниматлымылан мокталтыза. Лыпландараш але кумылаҥдаш кидышкыже гаджетым ида кучыкто - тиде йоҥылыш умылымашым шочыкта.

«Цифрым» мо дене алмашташ?

Телефонысо модышым - ӱстелысе модыш, конструктор, пазл дене.

Видеороликым - пырля книгам лудмо, ончымо кином каҥашыме дене.

Онлайн-модышым - спорт секций, яндар южышто йолын коштмаш, велосипед дене кудалыштмаш дене.

Мультфильмым ончымым - сӱретлыме, ненчылыме, шке кид дене иктаж-мом ыштылме дене.

Соцкылыште жапым эртарымым - йолташ-влак дене вашлийме, еш дене пырля телефон деч посна кас кочкышым ыштыме дене.

Пагалыме лудшына-влак, ВК ден Одноклассники соцлаштыклаште вераҥдыме уверым каҥашаш ушнаш ӱжына!