Шӱм-чон поянлык але тӱжвал вургем шергырак? «Йылме унагудо» деч вара шонкалымаш

Ешыште шочмо йылме дене мутланыме, тудлан изинек шӱмаҥын кушмышт, сылнымут нерген башкир, марий, татар йылме дене кутырышо тележурналист, газет пашаеҥ, тыгак почеламутым возышо верысе автор-влак каласкалышт. Но чыла тиде - кугурак ийготан-влакын илыш корнышт, тудо ынде шеҥгелан кодын толеш… А кутырат мо таче шочмо йылме дене йочасадыште, школышто? Уке гаяк, манашат лиеш - марий яллаштат изинек рушлаш кусненыт. А йылме деч посна калыкын ончыкылыкшо могай? Шӱлыкан... Лудшат йомеш, сылнымутым серышат ок лий. Кӧлан ме газетым, книгам луктына, почеламутым возена? Шкаланна? Мутланымаш годым мыйын тыгай йодыш шочо. Но раш вашмутым кычал муаш ыш лий гай чучеш. Шочмо йылме дене ешыште кутырышаш улыт, тидын нерген ача-ава шонышаш, маныт. Чын, тыге. Йочасадыштат, школыштат марла ойлышаш улыт. Улыт, улыт, улыт… А кутырышт, лудышт-возышт манын, мом ыштыман, кӧ тидым умыландарышаш, кӧ нунын дене тыгай пашам шуктышаш? «Лекторий», «пропаганда» манме мут-влак шукертак мондалтыныт, нунын олмеш ынде «пиар» шомакым кучылтыт. Йылмынат мондалт толеш, молан манаш гын  пропагандым, калык дене мер пашам шуктен шогымым шкем пиаритлыме дене вашталтеныт. Пуйто чылажат йылмым, калык йӱлам, кугезе-влак деч кодшо тӱвыра поянлыкым арален кодаш, умбакыжат вияҥдаш манын ышталтеш… Тидын нерген шуко ойлат, возат, викториным да молым - шукыж годым интернетыште онлайн йӧн дене (Кызытсе саманыште тыгай мутат кумдан шарлен.) - эртарат, «йыргешке ӱстел» йыр погынен мутланаш йӧратат. Но лектышыже веле кажне ийын мӧҥгештын толеш.

Семинарыш Уфа гыч толшо ик ӱдырамаш «Марий вургемда мотор» манын палемдыш. Чынак, вургемна мотор, тау пӱсӧ ушан, уста кидан кугезына-влаклан, тыгай поянлыкым чумырен, мыланна пуэн кодымыштлан. «Марий улам» манын, лӱмын ургымо, тӱрлымӧ тувырым чиен шогалшым ынде шагал огыл ужаш лиеш. Марла кутырыдымыжат, йылмым палыдымыжат, тудым тунемаш тореш улшыжат калык вургемым чияш йӧратыше лийыныт. Но мотор вургеман калыкын йылмыжат мотор огыл мо?  Тудым, тукымым шуяш ава шӧр дене Юмын пуымо поянлыкым, мотор огыл але йоча-влаклан школышто моло йылмым тунемаш нелылыкым ышта манын, луктын шуыман? Йылме - ешартыш уш-акылым пуышо вий, мыняр шукырак йылмым палет, тунар ушанрак лият. Тыгай нигилизм койыш мыйым умылаш лийдымын ӧрыктара. Арамлан огыл ойлат: вашлийме годым мом чийыметым ончат, а ужатыме кумылышт тыйын уш-акылет деч шога. Ава шӧр дене куснен толшо шочмо йылмым палыде, кеч мотор вургемым чие, кеч ковыраланен кошташ тӧчӧ - кӧ улметым, койышетым садак уш-акылетым ончен аклат. Садлан йылмын вийжым нимогай вургем дене таҥастараш, вашталташ ок лий. Чаманаш веле кодеш, тидым кызытсе илышыште ни ача-ава, ни нунын икшывышт умылен огыт шукто. Молан? Марий-влак коклаште ты йодыш шотышто идеологий да пропаганда пашам ожнысо гай кумдан да келгын шуктен толмаш шукертак мондалтын.  А йылме деч посна калыкат йомеш.