10 декабрь - Марий тиште кече. Марий диалект-влак

Эн шуко говор эрвел да олыкмарий наречийлаште атыланен, молан манаш гын нине наречий-влак пеш кумда кундемыште, кугу территорийыште верланеныт, тӱрлӧ калык да тӱрлӧ йылме коклаште вияҥыныт да икте-весышт деч ятыр торленыт, тӱрлӧ калык йылмын влиянийышкышт логалыныт (руш, татар, башкир, удмурт, чуваш).

Эрвелмарий наречийыште 12 говорым ойыраш негыз уло: 1) малмыж (Киров областьысе Малмыж районышто), 2) кильмезь (Киров область Кильмезь районышто), 3) кукмор (Татарстан, Кукмор районышто), 4) елабуга (Татарстан, Елабуга районышто), 5) мензела (Татарстан, Актаныш, Муслюм районышто), 6) калтаса (Башкортостан, Калтаса, Краснокам, Янаул районлаште), 7) балтач (Башкортостан, Балтач да Караидель районын ужашыштыже), 8) мишкан (Башкортостан, Мишкан да Караидель, Нуриман районлаште), 9) Ошвиче воктене (Дӧртыльӧ да Благовещенск районлаште), 10) белебей (Башкортостан, Шаран, Бакале да Белебей районлаште), 11) красноуфим (Свердловский область, Красноуфим районышто), 12) кунгур (Пермь область, Суксун районышто, Свердловский область, Ачит районышто).

Олыкмарий наречийыште традиций почеш кум говорым да шуко подговорым ойырат: йошкар-ола говор, морко-шернур говор да волжский говор. Подговор-влак мыняре улыт - раш каласашат йӧсӧ. Южыжым ончыкташ негыз уло. Мутлан, морко-шернур говорышто кок подговорым раш ончыкташ лиеш: морко подговор да шернур подговор, волжский говорыштат кок подговор ойыртемалтеш: петъял але сотнур подговор да помар подговор (Иванов. Марий диалектологий. 1984).

Эн чумырген илыше марий-влак - тиде курыкмарий-влак. Чумырген илымыштлан кӧра нунын коклаште верысе йылме ойыртем шагал. А.А. Саваткова кок говорым гына ойыра: Юлын пурла могырысо да Юлын шола могырысо. Венгр ученый профессор Г. Берецки Юлын шола серысе говорым «горно-лесной» говор манеш, курыкмарий-влак «кожла мары» маныт.

Кас-йӱдвел наречийым посна диалект тӱшкаш шукерте огыл ойыреныт (Галкин, Грузов). Тиде наречий нерген 

И.Г. Иванов ден Г.М. Тужаров кок ужашан книгам (монографийым) савыктен луктыныт, фонетика, морфологий да лексика ойыртемым, мут поянлыкым почын ончыктеныт. Тиде наречийыштат ойыртемалтше кум говорым ойырат: яран, тоншай да шаранга говор.

Марий йылмын кызытсе диалект системыже тыгайрак улеш.

Олыкмарий да эрвелмарий наречий негызеш олыкмарий-эрвелмарий литератур йылме, курыкмарий наречий негызеш курыкмарий литератур йылме формироватлалтын.