2026 ийлан Башкортостанын бюджетше могай лиеш?

Еҥ кӱшеш огыт аныкле 

Республика вуйлатыше, Финанс министерство да эксперт-влак чынжым шылтыде каласеныт: бюджет неле, но балансироватлыме. Казнан парышыже кушкеш, но роскотат, тидын шотыштак СВО-н участникше-влаклан полышат, кугемыт. «Ме, конешне, парыш кушмым палемдена. Тыгодым эл ден республикым вияҥдыме куштылго огыл пагытыште роскотнат шукемеш. Ме ятыр социальный объектым чоҥена, икмыняржым 2025 ий мучаш мартеак пашаш колтынена», - каласен республика вуйлатыше Радий Хабиров. 

Тӱҥ лектышыже тыгай - еҥ-влак-лан кучылтмо роскотым огыт шагалемде! Республика чыла социальный обязательствыжым шукта, тидлан окса уло. 337 миллиард теҥге роскот гыч 164 миллиардше - бюджетник-влакын: врач, туныктышо, йочасад пашаеҥ-влакын да молын - пашадарышт. Тидымат палемдыман, 2026 ийыште бюджетник-влакын пашадарышт эше 20 процентлан кушкеш. 

Башкортостанын финанс министржын пашажым шуктышо Светлана Малинскаян мутшо почеш, неле социально-экономический условийым ончыде, социальный блокын роскотшым тенийсе кӱкшытыштӧ арален коден кертме, роскотын икмыняр статьяже, шагалраклан гынат, но кушкеш. Тыге образованийлан 2026 ийыште 82 миллиард утла теҥгем, чыла роскотын 25 процентше наре, колташ палемдыме. Тидыже тенийсе деч 7,7 процентлан шукырак. Тазалыкым аралымашлан 32 миллиард теҥгем, 2025 ийыште рашемдыме план деч изиш шукырак, кучылтнешт. Социальный выплатылан, культурылан да спортлан ончычсо нарак ойырат. Бюджетын проектыштыже республикысе ола ден район-влаклан 2026 ийыште 95,9 млрд теҥге полышым пуаш палемдыме. «Тугеже мо шотышто оптимизаций лиеш?» - йодын кертыда. «Обязательный огыл» роскот радамыш пуртымо кӱлешан, но шергакан чоҥымо да ачалыме паша-влакым ӧрдыжкырак шӱкалыт. Тидыже тыгак лийшаш дыр: кӱвар деч посна эше ик жап илаш лиеш, а теве пашадар, соцвыплата да сай медицина деч посна - уке. 

Дефицит лӱдыкшӧ огыл 

Прогноз почеш 2026 ийыште бюджетын парышыже 314,1 миллиард, а роскотшо 336,6 миллиард теҥгеш шуэш. Дефицит 22,5 миллиард теҥге лиеш. Но тургыжланаш амал уке. 

Республикын чыла парымжын пелыже утлаже - бюджет кредит-влак. Тиде кунам Россий правительство кужу жаплан пеш ӱлыш 3% ставка дене оксам пуа. Ты оксам пашадарлан, премийлан, эсогыл у школ ден эмлымверланат кучылташ ок лий. Тудым инфраструктурлан, илыме верым да молым чоҥаш, инженерно-коммунальный сетьлан кучылтман. Тудден Уфаште Генерал Рыленко уремым да тушеч Пугачёв урем марте развязкым, Нефтекамскыште эрыктыме сооруженийым чоҥат, Ошвиче гоч аркан кӱварым капитально ачалат, Уфимка эҥер вес велне вӱд пучым да канализацийым шупшыт. Вӱд лиеш гын, еҥ-влак шукырак пӧртым чоҥаш тӱҥалыт, эше школ ден эмлымверым чоҥаш лиеш, у кевыт, офис да производство-влак шочыт, районышто илыш шолаш тӱҥалеш.

«Дефицитан бюджет - финанс тӧрсыр огыл, а вияҥмашым ойырен налмаш. Кугу социальный да инфраструктурный йодмашан условийыште республика кажне теҥгем приоритетный задачым решатлаш колта. Окса пашам ыштышаш - школ ден эмлымвер-влакым чоҥыман, бизнеслан полшыман, ЖКХ-м уэмдыман, у паша верым ыштыман да молылан кучылтман. Коклан лийше дефицит (2026 ийыште 6,7 процент) федеральный полышым да заемный средства-влакым икшырымын, текшырен ешарыме дене компенсироватлалтеш. Тидыже элысе бюджет политика денат келшен толеш да чарныде кушкаш йӧным ышта», - рашемден тидым РФ правительство пеленсе Финанс университетын Уфасе филиалжын доцентше, экономика наука кандидат Рустам Камалов. 

Экономика эркын-эркын кушкеш 

Вес ий организаций-влакын парышыштлан 51,3 млрд, посна еҥ-влакын парышыштлан 90,4 млрд теҥге (ты ийысе деч +12 процент) налогым, нефтепродуктлан, пеҥгыде аракалан да сыралан 46,7 млрд теҥге (+7 процент) акцизым, погылан 18,5 млрд теҥге (+6 процент) налогым погаш палемдыме. 

Тиде налог огыл, а тудым погымо база арта. Мутлан, 50 тӱжем теҥге пашадарым налше еҥ деч 6500 теҥге налогым кучен кодат, пашадаржым 60 тӱжем теҥге марте кӱзыктыт - налогшат 7800 теҥге марте кушкеш. Завод у заказым налеш гын, парышыжат арта - налогымат шукырак тӱла. Тиде моткоч кӱлешан. Санкций пеш чот шарлыме ийлаштат предприятийна-влак пашам ыштымым чарнен огытыл, тачат ыштат, ужалаш у рынкым верештыт, еҥ-влаклан пашадарым, казналан налогым тӱлен шогат.