Двойник

Но вот мыйын... Мыйынат, тыглай колхозникын эргыжын, двойникем уло улмаш. Кӱлеш мо тудо мылам? Кугыжат, тӧрат омыл. Ик ялын улына да тӱрлӧ вере илена гынат, «Тый мылам от кӱл» манын, кузе каласет? Шочынна, тугеже, илышаш улына. Адакшым двойникем уда айдеме огыл, шонем.

...Чылажат концерт гыч тӱҥале. Шинчена пелашем дене, концертым, артист-влакым куанен ончена. Ватем дене кенета ала-мо лийын кайыш. Кынервуйжо дене, корштаренак, ӧрдыжлуэм тӱкалтыш. «Йӧра, - шонем, - йоҥылыш тӱкалтен». Изиш шинчымеке, эшеат чот тӱкыш. Ӱмбакыже ӧрын ончальымат, нимат шым пелеште. Кумшо гана корштарен тӱкалтышат, ужмышудымо ончалтышым пӧлеклыш да, кенета тарванен, зрительный зал гыч лектын кайыш. «Могай карме пӱшкыльӧ гын?» шонкален, амалжым кычалын шинчыме дене концертат пытыш. Фойеш лектын, йыр ончыштын, пелашемым кычалам. Шога мыйын локама пеледышем! Тольык пеледышыже ок кой, имыже веле. Кӧ локама пеледышым чара кид дене кучен, мо-кузежым сайын пала. Шинчаончалтышыже - осал кӱдырчан йӱр годсо волгенче! Воктекыже лишемаш лӱдат! Умылаш шонен лишеммем годым шеҥгечем «Толя, мо вуетымат от саве? От пале ала мыйым?» йодын, палыдыме чевер ӱдырамаш кидем толын кучыш. «Мондет манын шонен омыл ыле», - ӧпкеленрак пелештыш. «Мый вет Толя огыл, а Коля улам, - ӱмбакыже ӧрын ончальым. - Те мыйым иктаж-кӧ дене пулаштареда докан. Букин фамилием. Кумызакын улам, мылам витле кум ий». «Толят Кумызакын, но тудлан витле куд ий лийшаш, фамилийже Яшмолкин. Да, те тудлан чот ушагенда», - ӱдырамаш воктечем ӧрын кораҥе. 

А пелашемын шогымо верыште кӱдырчӧ тугак рашкалта, волгенчын умдыжо мыйын велыш виктаралтын - фойеште, тул йӧра гынат, волгыдо лиеш. Тиде койышын амалжым изишак умылаш тӱҥалын, воктекыже лишемым. Кеч-мо гынат пелашем мыйын ушан, чевер. Кертеш ыле тугай тумам нӧлталын, но ыш тарвате.

Шем шинчаж гыч чымалт лекше волгенчым ужын, тыгак лиеш, шонышым. Но тудо кӱчыкын «Кайышна!» руале да кидемым кучыш. 

…Кӱдырчан йӱр вашке эрта. Пӧртна марте миен шумеш, пелашемынат кӱдырчан, волгенчан йӱрын йӱкшӧ веле кодо. «Фойеште тый денет мутланыше ӱдырамаш кӧ ыле?» - йодде ыш чыте. «Ом пале, лӱмжым шым йод. Мыйым мемнан ялын Толя дене пулаштарен», - вашештышым. «Залыште эре тыйым савырнен ончышто, шыргыже, кидшым рӱзыш. Шкеже кушеч улеш?» - йодыштеш умбакыже. «Ом пале, вес гана обязательно йодам», - вашештышым шыдынрак. Амал деч посна тынар сыраш лиеш мо?

Пӧртылын, чайым йӱаш шичме годым лыпланен шуктышо пелашем ойла: «А те чынак Яшмолкин Толя дене икгай улыда - пуйто йыгырвелашет». Авам ачамым ушкала ыле, конешне, но тидлан огыл докан. Ачамын пашаже тугай ыле: коҥгам оптен. Шошыжо, кеҥежше, шыжыже - мӧҥгыштӧ шагал лийын. Адакшым Толян шке ачажат ыле. Черланымеке, ош тӱня дене эр чеверласен. Самырык жапыште мемнам нигӧ пулаштарен огыл. Тыге мутланен, ваш умылен, кӱдырчан йӱр эртен кайыш, кече ончале. 

Ӱдырамашлан ала Толя келшен, ала чот пагален - кӧ пала…  

Вес ганаже телым памаш вӱдлан мийышым. Кӧ памаш вӱдлан машина дене коштеш, пала: вич литран кленча-влакым темен, шукырак кондаш тыршет. Миен шушаш деч ончыч ужам: куштылго машина шога, памаш дек кӱзымӧ тошкалтыш дене, кок кидешыже вӱдым темыме атым кучен, кугу ийготан пӧръеҥ эркын кӱза. Машина гыч лектын шогальым веле, «О-о-о, Толя, сколько лет, сколько зим! - мыйым куанен ӧндале. - Очень рад, что тебя встретил. Что ты, Толя, так молодо выглядишь? Сколько ты мне помогал. Спасибо тебе, друг». Мый ӧрын шогем, а йолташ чарныде ойла. Шижалтеш, уло чонжо дене Толялан таум каласынеже. Вашлиймыжлан пеш куанен. «Йоҥылыш лийыда, мый Толя омыл» манам гын, тиде порылыкым шарныше айдемын кумылжо вола. Кеч-мо лийже, колыштам», - шонем семынем. «Шарнет, Толя, кунам икымше гана палыме лийна? Фания пелашемым, кенета черланен ылят, больницыш наҥгаяш кӱлын. Тый паша гыч пӧртылынат веле ыле. Ялыш корно укелан тушко вашкеполыш машина миен кертын огыл. Суртышкет пурен йодмеке, тый, торешланыде, вигак тарванышыч. Мыйым да пелашемым машинашет шынден, больницыш намиен шуктышыч. Врач-влак тунам «Кеч ик шагатлан вараш кодыда гын, Фаниям утараш ок лий ыле» маньыч. А мыйын ялыштыда фельдшерлан ыштымем годым азапыш логалше-влакым мыняр гана больницыш жапыштыже намиен шуктенна? Тыгайжым шотлен пытарашат ок лий». 

Чу, памаш воктене шогышо ныл кленчажым кӱзыкташ полшышаш: эре мыйын «поро пашам» нерген шарнен ойла вет. Чыла каласкала: кузе мый тудым пычкемыш шыже йӱдым, корнышто ик машинат чарныдыме годым, шочмо ялже марте намиен коденам, кузе мыйын гоч калыкнам пагалаш тӱҥалын... Вӱдым кӱзыктен, багажникыш шындымек, «Толя, тыйым вашлиймем еда тауштен веле ойленам. Вӱдетым теме да мемнан деке чай йӱаш каена. Фания пелашемат куана», - мане.

Ӱжашлан ӱжеш, но мыйым огыл, а Яшмолкин Толям! Кузе, вожылде, нунын пӧртыш пурен шогалам? Эше Толян лӱм дене сийлалташ? Йӧра, порым шарныше айдемым колыштым. Кумылжым волтыде, «Мый Толя омыл вет» манаш тептерем ситыш. Мый «Ревизорысо» Хлестаков омылыс! «Бик зур рахмат ӱжмыланда, - тауштышым. - Вес гана пурем. Тендан порылыкым шарнен илымыда - мылам эн кугу пӧлек. Шкежат поро айдеме улыда, садлан тыландат тыге вашештат». 

Тудын кӧ улмыжым шарналтышым содыки: районыштына пагалыме хирург!  Шкежат тудын кид йымалне лийынам. «Фания апалан саламым ойлыза, таза-эсен лийза. Чеверын» каласен, поро чонан айдемым ужатен колтышым. Толян пылыш колшаш поро мутшым, хирургын чон гыч лекше тау шомакшым олмешыже мый нальым. Шкеже вӱдым нумалам, шкеже хирург да Толя нерген шонкалем. Шкемым Яшмолкин дене таҥастарем. Шӱргывылыш да кап-кыл деч посна мемнам эше мо уша? Мо дене эше икгай улына? Мыйымат тыге порын вашлийыт ыле мо? Толямат, «Коля» манын, мыйын иктаж поро пашам нерген ойлат мо? Лийын гын илышыштем поро кышам кодышашлык иктаж сомылем? Але шке верч гына, кӱсенем оварташ да мӱшкыр ден логарлан верч гына иленам? Шке нергенем иктаж поро шарнымашым кодем мо? Поэт А. Васильев каласымыла, 

«Мо кодеш уке лиймеке?

Шарнымаш я мондымаш.

Юмо деке мийымеке,

Мом гын луктын 

                        ончыкташ?»