Ий печкалтме годым

Кылмыкташ тӱҥалмеке, айдемын телымсе койышыжо тӱрлӧ семын палдырна. Тӱҥалтыш арняштак утарыше службын специалистше-влак эҥгекыш логалше колызо-влаклан полшаш вич гана миеныт. Павловкысо водохранилищыште кок колызын моторан пушышт пудырген лектын. Утараш мийымешке, нуно вӱд покшелне «пижын» шогеныт. Дӧртыльӧ районышто ик пӧръеҥ моторан пуш дене колым кучаш каен, Ош Виче гоч вес серыш лектын. Мӧҥгеш пӧртылмыж годым пушыжын моторжо пудырген. Колызо, корным кӱчыкемдаш манын, пӱя гоч йолын ошкылын, но вичкыж ий шелын, да пӧръеҥ йӱштӧ вӱдыш шуҥгалтын. Йӧра лишнырак лийше ӱдырамаш пурен кайыше еҥым ужын шуктен да утарыше службым ӱжыктен кертын. Тыгак Салават районысо Юрюзань эҥерыштат спасатель-влак ий йымак кыдал даҥыт пурен кайыше пӧръеҥым шӱдырен луктыныт.

Кажне ийын вичкыж ийыш лекмылан кӧра эл мучко тесте дене еҥ пурен каен кола. Шукыж годым ий пеҥгыдеммым вучен шуктыдымо колызо-влак тыгай азапыш логалыт. Эҥер але пӱя гоч вик корно дене кошташ йӧратыше-влакат шке илышыштым огыт акле. Йӱшӧ-влак нерген ойлыманат огыл. Вичкыж ийын, йӱштӧ вӱдын лӱдыкшӧ улмышт нерген умыландарен шуктыдымо йоча-влакат чӱчкыдын эҥгек марте шуыт.

Ер ден эҥер-влак икымше ий дене леведалтыныт. Тиде леведыш вигак пеҥгыде да кӱжгӧ лиеш манын ондалалташ ок кӱл. Кызыт ий 2-3 сантиметр кӱжгытан веле, а тудо 7 сантиметр деч вичкыж огыл лийшаш. Тиде - йолын коштшо-влаклан, а катокым ышташ 12 сантиметр, эҥер гоч кошташ 15 сантиметр, машина дене лекташ 30 сантиметр дечат кӱжгырак ий кӱлеш.

Эн пеҥгыде ий вошт койшо, ужарге-кандалге тӱсан лиеш. Ошалге-койдымо, сур тӱсан але козыра ӱмбалан ий ӱмбак лекташ лӱдыкшӧ. Тудо, печкалташ тӱҥалме йӱкым пуыде, вигак шелын кая. Лум дене леведалтше ий дечат шекланыман: йымалныже мо улмо ок кой, адакшым лум дене петыралтше ий вашке ок кӱжгем, шуко жап вичкыжак кодеш.

Вӱдыш шуҥгалтында гын, мом ыштыман?

Кид-йол да кап дене талын тарванылман огыл. Икшырымын шӱлен, кидым кок могырыш шаралтыман да, ий тӱреш пижын, вӱд йымак кайыдымашын кучалташ тыршыман. Вуйге пурен кает гын, вӱд йогын ий рож деч ӧрдыжкӧ йоктарен наҥгая. Ий тӱрым пудыртыде, оҥыш возын, эплын нушкын лекташ тыршыза. Ончыч ик йолдам, вара весыжым ий ӱмбак лукса. Пудыргышо ий тӱр гыч кап дене пӧрдын, нушкын кайыман, ошкылын але куржын каяш тыршыман огыл. Корныдам толмо вел серыш виктарыза, молан манаш гын ончыч эртыме ийын пеҥгыдылыкшым паледа.

Кылмыше вӱд гоч лекме деч посна вес корно уке гын…

- Кылмыше эҥер, пӱя але ер гоч вончашак перна гын, ончыч коштшо-влакын корныштым эскерен ошкылза.

- Йӱдым але тӱтыран, йӱран да луман игече годым ий гоч лекташ ида вашке. Лучо вучалтыза, койдымо годым лӱдыкшӧ корныш ида тарване.

- Ийын пеҥгыдылыкшым йол дене тошкен ида терге.

- Теле тӱҥалтышыште ий вӱд покшелне, шошо велеш сер лишне, вӱд йогымо пуч воктене але эҥер гоч вакшме кӱвар йымалне вичкыж лиеш.

- Ий ӱмбалне тӱшка дене ида кошт, икте-весе коклаште 3-4 метрым кодаш тыршыза.

Вӱдыш пурен кайышылан кузе икымше полышым пуыман

Эн ончыч 112 номер дене утарыше службым да медицина «Вашкеполышым» ӱжыктыман. Кужу тоям, оҥам, варам але кандырам налын, тыгак шарфым, кыдалысе ӱштым, вургемым кылдышташ лиеш, вӱдыш логалше дек тӱткын нушкын мияш кӱлеш. Капда йымак ечым, фанерым але оҥам пыштыза, тыге ий ӱмбалсе эҥертышын кумдыкшо тендан нелытдам куштылемдаш полша. Ий рож деке 3-4 метр миен шуде, вӱдысӧ еҥлан тоям, оҥам, варам, кандырам але иктаж-мом весым кудалтыза. Кидым шуяш лӱдыкшӧ, молан манаш гын, ий тӱрышкӧ лишкак нушкын миен, те нелытда дене тудым пудырташ гына полшеда але шкежат пурен каен кертыда. Полшаш шонымо еҥдам эркын ий ӱмбак шӱдырен лукса да коктынат лӱдыкшӧ вер деч нушкын кайыза. Серыште эҥгекыш логалшын ночко вургемжым кукшо дене вашталташ кӱлеш, капыште шокшо кучалтше манын, полиэтилен материал дене вӱдылаш лиеш. Но эн сайже - вашкерак шокшо пӧлемыш намиен шукташ.

Автомобильда вӱдышкӧ шуҥгалтын гын

Вӱдйымак пурен кайымешкыже, содор гына ӧрдыж окнаж гыч лектын шукташ кӱлеш. Омсам почман огыл, тыге машина эше вашкерак ӱлыкӧ вола. Лекташ тӱҥалме деч ончыч, икмыняр гана кугун шӱлалтен, кӧргышкӧ южым налза, неле тӱжвал вургемым да йолчиемым кудаш кодаш гын, сайрак лиеш. Икшывым эн ончыч лукман. Тудым тупшо дене шке декет пеҥгыдын ӧндал кучыман, ийын лекме годым нерже ден умшажым кидкопа дене петырыман.

ПАЛЫМАН

Вӱдын кок градус деч утларак шокшо улмыж годым айдеме тушто лу минутым чыта, а температурыжо кок градус деч ӱлышрак гын, лӱдыкшӧ марте вич минут веле кодеш. Теве тынар жапыште веле айдемым утарен, илышыжым арален кодаш лиеш.