Кузе кылмыме чер деч аралалташ?

Молан утларакшым йӱштӧ идалык жапыште черланена? Шыжым да телым грипп, ОРВИ дене черланаш куштылгырак, молан манаш гын еҥ-влак жапым тӱҥ шотышто пӧлемыште, икте-весе дене пырля, эртарат. Вес амалже - южышто вӱдыжгын шагал улмыжо. Тиде вируслан южышто кужунрак илаш йӧным ышта. Йӱштӧ тылзылаште кечын волгыдыжо шагал улмат иммунный системылан пайдале огыл.  

Тиде гана могай инфекций-влак лӱдыктат? Элысе инфекций чер коклаште 98 процентшым респираторный инфекций чер-влак айлат. Лабораторийысе шымлымаш почеш, коклаштышт гриппозный огыл вирус-влак (риновирус, парагрипп, аденовирус да молат) шукырак улыт. COVID-19 дене черланыше-влакат ешаралтыт. Тиде шыже толмо дене кылдалтын: ковидлан ылыжаш негызым ыштыше SARS-CoV-2 вирус эркын сезонный черыш савырна. 

Коронавирус кызытат лӱдыкшӧ? Пандемий пытен, коронавирус вестӱрлемын - респираторный вирус радамыш куснен, но мемнам коден каен огыл. Тудын ваштареш коллективный иммунитет лийын шуын гынат, коронавирус тӱнямбалсе чыла эллаште коштеш да эре вашталтеш.  Туге гынат хронический черан илалше-влакын постковидный синдром лӱдыкшӧ аралалтеш, тудыжо орган-влаклан эҥгекым ыштен кертеш, садлан шкем удан шижаш тӱҥалмеке, вигак врач дек кайыман. 

Тӱрлӧ вирусан инфекций-влакын палышт икгайрак. Мутлан, коронавирус ОРВИ але гриппын палыже-влакым ушештара. Раш диагнозым лабораторийысе анализ-влак гына ончыктен кертыт. 

Грипп да моло вирус деч кузе аралалташ? Ойыртемалтше профилактикылан вакцинаций шотлалтеш. Мемнан элыште грипп да коронавирус деч калыклан иммунизацийым эртарат. Моло вирусшо деч, кудыжым медицинысе вирусологий кок шӱдӧ утлам шотла, вакцина але уке. Тыгак Здравоохраненийын тӱнямбал организацийжын (ВОЗ) грипп да ОРВИ деч аралалтме правилже-влакым шотыш налман (Ӱлнӧ каҥаш-влакым ончыза).  

Молан врач-влак грипп деч прививкым ышташ темлат? Тӱҥжӧ - вакцинаций еҥ-влакым гриппын писын шарлымыже да тӱшкан черланыме деч арала. Калыклан прививкым ыштен, врач-влак тиде черын осложненийжылан кӧра колымашке шумо деч утарат. «Группа риска» тӱшкаш изи икшыве, илалше, хронический черан, лушкыдо иммунитетан еҥ-влак пурат. Гриппын вирусшо писын шарла. Шуко еҥже прививкым ыштен гын, тудым ыштыдыме кодшо тӱшкаже чер деч аралалт кодын кертеш - тидлан коллективный иммунитет полша. Вакциным налше калык вируслан умбакыже шарлаш эрыкым ок пу. 

Грипплан прививкым ыштыме деч варат черланенда гын, те черым куштылгынрак, осложнений деч посна сеҥеда, писынрак паремыда. Вакцинаций лач тидлан эртаралтеш. Тудо грипп дене нелын черланыме деч арала, колымаш деч утара. Грипп ваштареш вакцина-влак лӱдыкшӧ огытыл. 

Прививкым ышташ эн сай жаплан сентябрь-октябрь шотлалтыт. Прививкым сезонный эпидемий тӱҥалме деч кум-ныл арня ончыч ышташ келшен толеш. 

Черланенда гын, кузе лийман? Мӧҥгыштӧ кодса. Тиде инфекцийлан куштылгынрак эрташ, молымат вирус шарлыме деч аралаш полша. Черле-влак вес еҥлан черын икымше кок-кум кечыштыже да палыже-влак коймеш ик кече ончыч лӱдыкшӧ улыт. Шуко еҥан верыште лийме, общественный транспортышто коштмо деч кораҥаш тыршыза. Каныза. Омо да вакшышыште кийыме режим паремаш полшат, осложнений лийын кертме лӱдыкшым шагалемдат. Шукырак вӱдым йӱза, кочкыш тазалыклан пайдале да сай лийшаш. Южлан вӱдыжгым пуышо арвер (увлажнитель) дене пайдаланыза. Шке семын ида эмлалт!             

ОРВИ да грипп деч аралалтме правил-влак:

• Кидым сайын да чӱчкыдын мушса.
• Черле еҥым кораҥ кошташ тыршыза. 
• Таза илыш-йӱлам кучыза (мален теммаш, пайдале кочкыш, тарванылмаш). 
• Вӱдым шукырак йӱза. 
• Пӧлемыш яндар южым пуртыза.
• Калык погынымо верлаште маскым чийыза.
• Шӱргым, шинчам, нерым мушдымо кид дене ида кучылт.
• Черланаш тӱҥалмеке, вигак врач деке кайыза. Шке семын ида эмлалт!