Шочмо-кушмо вер-шӧрыштӧ

Кажне гана, кеҥеж шумеке, шарнымаш тӱҥалтыш лаштыклашкыже - шукертак эртыше, но мондалтдыме пагытыш - савырнен пӧртылеш. Ушышкем мотор чия дене волгалтше йоча жапем, ойыртемалтше пӱртӱсын мотор вер-шӧрлашкыже миен коштмо тат-влак пӧртылыт. Нуным ужын толаш мыйым ачам кумылаҥден. Татарийыште шочын-кушшо ачам чӱчкыдын шочмо кундемышкыже миен савырнен да мемнамат, икшывыже-влакым, пеленже налын. Ме шӱжарем дене кеҥеж каникулым эре чон вургыжын вученна. Корныш тарванаш кастенак ямдылалташ тӱҥалынна. Авана суртеш кодын, озанлыкыште тӱрлӧ сомылым ворандарен, пакчаште шогылтын. Корныш мемнам тудо ямдылен. Племянник-влаклан кӧстенечлан кылдыш клендырым, кӱэштме пирожким, пакчасаскам, икмыняр мужыр шокшо вургемым пыштен, термосыш шокшо чайым темен. Чыла тидым ачанан рюкзакышкыже оптен. …Автобусын икымше рейсышкыже шуашлан эр ӱжара дене кынелынна. Эр-эрдене пассажир-влак тунарак шуко лийын огытыл, садлан мый виш окна воктенсе верым айлаш йӧратенам. Тиде тат гыч йырым-ваш мо ышталтмым тӱткын эскеренам. Куштылго мардеж шӱргем воктеч пуал эртен, кудыр ӱпемым товаҥдылын. Самырык олана шеҥгелан кодын, корно воктене палыдыме чурий, изи ял, села-влак писын эртеныт. Тӧрсыр корныла дене, шӱлештше шоҥго кочала, эркын, тошто орва нушкын. Мылам окнаш ончаш келшен. Кӧргыштем чылажат куанен юарлен - ончылнем ала-могай ойыртемалтше, палыдыме у вашталтыш тӱҥалшашым шижынам. Тыге корныш тарванымына кажне гана икымше лиймыла чучын. 

Ме Тошто Янзигит ял воктенсе остановкеш волен кодна, умбакыже йолын ошкылман. Чарайолын ару шудым тошкалын, кече ваштареш кидым шаралтен, куанен ошкылына. Лупс але кошкен шуын огыл, йолнам сӱсандара. Кече эркын-эркын кӱшкырак да кӱшкырак кӱза. Тудын ласка кечыйолжо-влак мемнам ырыктат. Акаций, локама вондер-влак кокла гоч аҥысыр йолгорно кадыргыл шуйна - пуйто мучашыжат уке. «Ну мо, принцесса-влак, изишак каналтена?» - йодо ачана. Кӱчык жапыште рюкзакна койын пустаҥе. «Тугеже нумалашна куштылгырак лиеш», - умбакыже тарванен, мыскарам ыштыл ошкылына шке семынна. «Эҥерысе свежа южым шижыда мо? Вашке Ош Виче эҥерым ужына», - куанен пелештыш ачана. Ме изирак кӱкшакаш кӱзышна. Кандалге-ший тӱсшӧ дене йылгыжалтын, шинча ончылно кумдан шарлен вочшо эҥер койылалтыш. «Таче тудо ласка улеш, шке вӱдшым кугешнен йоктара. Игече вашталтеш гын, тудынат кумылжо вестӱрлемеш. Ужыда, кузе вӱд таче вашкыде тарванылеш. А южгунам тудо шке корныштыжо чылажымат ӱштын шуэн кертеш. Теве тыгай тудо, койыш-шоктышан, жапше дене торешланенат кертеш», - тудым йӧратыме кумылжым ок шылте ача. Нине вер-шӧрым ача моктен, нунын дене кугешнен. 

Бакенщик Борис павайын шкет шогышо суртшо деке лишемна. Куанен йӱкланымынам колын, икшывыже-влак мемнам вашлияш куржын лектыч. Теве суртоза шкежат койылалтыш. Ме ваш ӧндалалтна, кугыеҥ-влак икте-весылан кидым пуэн саламлалтыч, шке коклаштышт мутланаш тӱҥальыч. Борис - мемнам эҥер гоч вончыктарыше проводникна. Сер кӱкшӧ, ме тушеч эркын, шекланен, поче-поче эҥер дек волена. Пу кӱварыш кылдыме икмыняр пуш толкынышто лӱҥгалтыт. Ӧрдыж гыч нуно куштен чӱчкалтышыла, мыланна вуйым савалтымыла чучыт. Икмыняр минут гыч моторан пуш мемнам йогынлан ваштареш вӱд ӱмбал дене куштылгын чымыктен наҥгайыш. Тиде каласен моштыдымо шижмаш! Тугай куан! Ме эҥерысе южым уло шодым темен шӱлена. Чоннам шып куан авалтыш. Тиде татыште, пӱртӱсын ю тымыкшым пудырташ лӱдшыла, чылан шып лийыч. Южгунам пушын моторжо йӧрнен, шыпланен. Тунам ачам шкеак пушкольмо-влакым кучен шинчын. Нуныжо мылам чоҥешташ ямде улшо кугу кайыкын шулдырым лупшалмыжым ушештареныт. Но тудо нигузе вӱд гыч ойырлен чоҥештен каен кертын огыл. Тиде татын гипноз вийже дене авалтыме семын, пушын ошма серыш тӱкнымыжымат ышна шиж. 

Тура сер дене кӱшкырак кӱзымеке, шинча ончылно кумдан шарлыше ужар алан ден кок изирак пу пӧрт койылалтышт. Тушто икшывыже-влак дене пырля ачанан акаже ила. Нунын пелашышт бакенщик улыт. Воктенсе ял-влак нунын деч икмыняр километр ӧрдыжтӧ верланеныт. Тиде вер-шӧр шкешотан чодырасе тупиклан шотлалтеш. Еш-влак шып, шке семын, ласкан иленыт, икмыняр каза ден кӱркам кученыт. Телылан ончылгоч ложашым, сакырым да шӱрашым шапашлен ямдыленыт. Молыжым нунылан пӱртӱс пӧлеклен. Нунын унам вашлияш кумылан улмышт мемнам ӧрыктарен, куандарен, йоча-влакын кумылым савырен.  Шочшо-влакын икте-весе дене вашлиймышт, молгунамсе семынак, эре куанлын, нӧлтшӧ кумыл дене эртен. Родо-шочшо-влак чон вургыжын ала-мом ойленыт, шарналтеныт. Ӱдырамаш-влак вуйшовыч мучаш дене шинчавӱдым ӱштылыныт. Ачанам йывыртен, шулен колыштыныт. Нунылан тудо авторитет лийын. Ме, йоча-влак, эрыкан кайык тӱшка семын, ужар аланыште модын юарленна. Кумдан шарлен кушшо ир вишне вондер-влак коклаште шылын куржталме коклаштак шере, ныжыл таман емыжым кӱрлынна. Южгунам лӱдыкшыжат вашлиялтын. Палыдыме еҥ-влакым ужын, кугу ава кӱрка икымше кечылаште мемнам эскерыме гаяк почешна кошто. Шыдыж дене пудешташ ямде улшыла, капше кугу шар семын оварген, изирак вуйжо кӱрен тӱсым налын, да тиде кайык, кугу йӱкын гогоклен, почешна лӱдыктен поктылын. Очыни, тиде йырвелыште тудо шкенжым озаватыла шижын. Ме тудым кораҥ кошташ тыршенна. Мыланна тысе кажне кече куандарыше лийын. Ме мӱндырнӧ огыл верланыше ер воктене одарланен кушшо лӧза ир шоганым кӱрыштынна, погымо ломбыгичке, шемэҥыж гыч ака-шӱжар-влак тамле когыльым кӱэштыныт, пӧръеҥ-влак колым кученыт, кайыквусым сонарлаш коштыныт. А кеҥеж касше-влак могай мондалтдыме лийыныт! Йӱдымсӧ тулотын йылмыже-влак йырысе кумдыкым, шӱргынам волгалтареныт. Пасу пеледыш гыч пидме вуйшӱдышым чиен, ӱдыр-влак муреныт, шкем чодырасе феяла кучен, йыр пӧрдыныт. Нуно ош пароходым ужатеныт, вашлийыныт, мом дыр кычкыреныт, шовычыштым рӱзеныт. Вашмут семын воктечна ийын эртыше суднон гудок гай кужун солнышо йӱкшым колынна. Тыгай годым ме эн пиалан улмынам шижынна. «Палет, ӱдырем, мый илышыште шуко тӱрлым ужынам, но тиде вер-шӧр деч сӧралжым вашлийын омыл. Шочмо вер, кушто тый ош тӱняш толынат, кушкынат, тыйым шкеж дек магнит семын шупшеш. Кушкын шуат да шкежат чыла умылет», - шокшо козыра кидкопаж дене ӱпемым ниялтен, ик кастене шып каласыш ачам. Тунам йӱдым мый кужу жап мален колтен шым керт - каласыме шомаклажым умылаш тыршышым. Очыни, тудо татыште мый йоча жапем дене чеверласенам да кугеммемым шижынам. Ачам шукертак ош тӱня гыч каен, чечен ака-шӱжарже-влакат уке улыт. Нунын икшывышт тӱрлӧ воктенсе яллаште лакемыныт. Нине вер-влакым ынде палашат ок лий манын ойлат. 

Туге гынат, эртыше ий-влакын тӱтырашт гоч вончымо семын, шарнымаш мыйым уэш почешыже тугодсо каласен моштыдымо волгыдо ужар тӱняш наҥгая… Кажне эрдене тушто шӱшпык муро йӱкеш помыжалтмыла чучеш. Шудышырчык-влакын ужар аланыште чыргыктымыштым колам, парланыше каза шӧрым темыме коркам шуялтыше Фарида-апан ӱмбалнем лап лиймыжым, весела койыш-шоктышан, тулото йыр куштышо ака-шӱжар-влак Закия ден Розан ӱмылкаштым, эҥер вес серыш ийше самырык, пеҥгыде кап-кылан ачамым да нарынче ошмаште палдырныше кышанам ужам. Кызыт шукертак шеҥгелан кодшо тат-влак мыланем нигунам мондаш лийдыме чапле муро семла солнат. Тудын мурсем корнылаже-влак шӱм-чоным тургыжландарыше, шонкалаш таратыше улыт. 

Изображение Marco Pomella с сайта Pixabay