Илышыжым туныктымо пашалан пӧлеклен

- Илыш-корныда дене кӱчыкын палдарыза, Ольга Валерьевна. 

- Мый Дӧртыльӧ район ямле Елтек ялеш 1964 ий 29 июньышто шочынам. Ялысе школышто 8 классым тунем лекмеке, Благовещенск педучилищыш тунемаш пуренам. Училищылан, туныктышо коллективлан, пырля тунемме йолташ-влаклан таче мартеат тауштен илем. Училище кумда илыш корныш путёвкым пуэн. Паша корнемым направлений почеш Чарлак ялысе школышто тÿҥалынам. 30 ий тÿҥалтыш класслаште туныктенам. Паша деч кÿрылтде, Бирск пединститутышто физико-математический факультетым тунем лектынам. Лу ийжым математикым туныктенам. Тенийсе тунемме ий гыч сулен налме канышыште улам. Туныктышо профессийлан ÿшанле кодынам. Доска воктене шогаш да тунемше-влаклан умылтараш келшен. Ӱмбакет шуко шинча ÿшанен онча да шинчымашым налаш тырша - тидыже пешат куандарен. «Ушан туныктышын йочажат ушан лийшаш» - тыгай девиз дене пашам ыштенам. Шкемым эре шуаренам, у метод ден приём-влакым шымленам. Кунам школ илышыш кокымшо поколениян ФГОС-ым шыҥдарышт, мыланем икымше классым ÿшаненыт. Тиде класс дене 11 класс марте «кÿзенам», «математика» предметым туныктенам. Уло класс ЕГЭ-м «нылытан» ден «визытанлан сдатлен, тидыже мыланем кугу сеҥымаш лийын.  Тунемше-влакым ГИА ден ЕГЭ-лан мыняр гана ямдыленам - нуно сай лектышым ончыктеныт. 

Ольга Валерьевнам районышто ятыр грамота да тауштымо серыш дене палемденыт. Кызыт тунемшыже-влак элнан тÿрлӧ луклаштыже илат, унала толын коштыт. Училищыште тунеммыж годымак тале математик ыле, В.В. Лялинын йӧратыме студентшылан, эҥертышыжлан шотлалтын. 

О. Салимован рвезе годсо шонымашыже - агроном лияш. Агрономын «УАЗ» машинаж дене пасу йыр эрташ, шурным ончен кушташ шонен. Пасу паша келшен, киндым куштышын пашажым тудо кÿкшын аклен. Но туныктышын профессийже шкеж деке виянрак шупшылын, да кызыт пÿрымашыжлан нимынярат ок ӧкынӧ, санденак, очыни, 1985 ийыште ялысе самырык тракторист Илья Салимовлан марлан лектын. 

- Паша да еш иквере кылдалтыныт. Еш илышда нергенат палыме шуэш. 

- Марлан лекмеке, Ильян шочмо ялышкыже илаш кусненна. У Кангыш кыдалаш школыш пашаш пуренам да ÿмырем мучко туштак ыштенам. Пелашем эре ял озанлык пашаште тыршен: ончыч колхозышто, вара шке семын пашам ышташ кумылаҥын. Тачысе кечылан 13 гектар мландына уло, вÿташтына - 2 ушкал, 4 ÿшкыж вольык. Вич гектар мландыште шурным погышна, молыштыжо шудым рулоныш чумырымо. Шкаланна кучылтына, утыжым ужалена. Комбайн деч посна моло техникынат уло, изин-изин налынна. Пасу паша да техника - пелашемын хоббиже. Илья дене чыла пашам пырля шуктена. Тудо мыланем эҥертыш, а мый - тудлан. Кертмышт семын икшыве-влакат полшаш тыршат, изинек пашаш шуаралт кушкыныт.

Ольга ден Илья Салимовмыт кум ÿдырым ончен куштеныт. Кугуракышт, Марина, аграрный университетым тунем лектын, предприниматель улеш, «Салмар» ООО-м почын, ешыж дене Оренбург олаште ила. Алёнат аграрный университетыште тунемын, ойырен налме специальностьшо дене пашам ышта, ешыж дене Уфа олаште илат. Ирина Уфасе авиационный университетыште шинчымашым поген, пелашыж дене УМПО-што инженер-конструкторлан тыршат. Кумытынат школым шӧртньӧ медаль дене тунем лектыныт. Кова-кочам вич эрге уныка куандарат. 

- Ялыштыда кум йылме дене мутланыше калык ила. Шкежат татарла «вÿдла йоктареда». Тыгай ялыште 40 ий могай кумыл дене иледа? 

- Татар ялыште илена гынат, чонна дене садак марий кодынна. Суртышто пелашем дене марла мутланена. Икшыве-влак умылат, но мутланаш вожылыт - нунылан школышто татар йылмым туныкташ верештын. Санденак, очыни, кок веҥынат татар, иктыже руш. Ешыштына келшымаш озалана, икте-весым могай калык гыч улмо дене огыл, могай койышан да кумылан улмо дене аклена. Ял калык дене келшен илена. Клубышто эртарыме пайремлаште татарлат, марлат мурен-куштена. Школышто баян дене марла семым шокталташ, марла ойлаш да муралтен кушталташ ом вожыл. 

Училищыште тунемме годымак Ольга Валерьевна баян дене мастарын шоктен. Ямле семже-влак дене кызытат ял калыкшым куандара. Пырля тунемме йолташ-влак дене погынымына годым мемнамат мурыктен куштыкта. 

- Самырык туныктышо-влаклан тыланымашда могай лиеш? 

- Туныктышо - кÿлешан да почётан профессий. Йӧсӧ деч ида лÿд, эре ончыко каяш тунемман. Ял илышымат ӧрдыжыш шÿкалман огыл, вет туштат илыш шке семынже шолеш, йоча-влак ушан туныктышо-влакым вучат. Школлаште кÿкшӧ да келге шинчымашан, кызытсе илыш дене тӧр ошкылшо туныктышо-влак кÿлыт. Тушто компьютер дене моштен пайдаланыше, информационно-технологический йӧным моштен кучылтшо, тÿрлӧ платформылаште пашам ыштен моштышо самырык туныктышо-влакым вучат. Йӧратыза тунемше-влакым, ойырен налме предметдам, тунам паша лектышдат куандараш тӱҥалеш да ава-ача, туныктышо-влакын пагалымашыштым суледа. Элнан ончыкылыкшо тендан кидыште.