Школлаште могай вашталтыш-влак лийыт?

Школ-влак ямде улыт

Башкирийыште тунемше-влаклан 1200 утла школ омсажым почын. Тушто ачалыме пашам шуктеныт, учебник-влакым, кӱлешан оборудованийым ямдыленыт. Чыла образований учрежденийлаште пашаеҥ-влаклан вооруженный нападений, пудешт кертше устройствым але пилотдымо чоҥештылше аппаратым верештме годым кузе лияш кӱлмӧ шотышто тунеммашым эртареныт. 

«У тунемме идалык вашеш республикысе 711 школлан «Основы безопасности и защиты Родины» ден «Труд» (Технологий) урок-влакым эртарыме кабинет-влаклан у оборудованийым пуэныт», - каласен просвещений министр Ильдар Мавлетбердин. Школ-влакым кӱлешан арвер дене йӧнештарыме шотышто Башкортостан Россий Федерацийыште нылымше, Приволжский федерал округышто икымше верыште улеш - тиде сомыллан ойырымо шийвундын кугытшо 203,5 миллион теҥгеш шуын. 

Землякна-влакын подвигыштым шарнышаш улына

Идалык мучаш марте республикысе 104 школлан герой-влакын лӱмыштым пуат, «Герой-влакын партыштым» почыт. Кодший республикысе 20 школлан Совет Ушемын, Россий Федерацийын Геройжо-влакын, Чап орденын кавалерже да республикым суапле пашашт дене чапландарыше еҥ-влакын лӱмыштым пуэныт. 78 тунемме заведенийын фасадыштыже СВО-што вуйыштым пыштыше сарзе-влаклан лӱмлымӧ мемориал оҥам вераҥденыт. 

Башкирийыште чыла памятникым, мемориалым, обелискым уэмденыт. Тематический выставка-влакым, школлаште музей-влакым почыт, поисковый отряд-влак пашам ыштат. Луымшо классыште тунемше 16 тӱжем утла ӱдыр-рвезе Росийын Геройжо Максим Серафимов лӱмеш «Патриот» паркыште допризывной ямдылалтмашым эртеныт. 

Учебник-влак икгай лийыт

Закон почеш, тунемшылан учебникым школ-влак ситарышаш улыт, ава-ача-влак тидлан еш бюджет гыч оксам кучылтшаш огытыл. 

Регионысо просвещений министерствын увертарымыж почеш, тидын шотышто нелылык уке. Чыла школлан единый кугыжаныш учебник-влакым налыныт. Тиде сомыллан республика 2025 ийыште 1,3 миллиард теҥге оксам ойырен. Тунемме стандарт чыла школын икгай лиеш. 

Урок-влакын расписанийышт

У тунемме идалыкыште Российысе чыла школлаште урок-влаклан единый расписанийым ыштат. Тидым чылаштынат дневникыште икгай урок расписаний лиеш манын умылыман огыл. Вашталтышын тӱҥ шонымашыже - чыла школлаште предмет-влакым тунемме темп икгай лийшаш. Мутлан, йоча Самара ола гыч Уфаш илаш куснен гын, программа, учебник-влак икгай улмылан кӧра тудо умбакыжат тугак икшырымын да сайын тунемаш тӱҥалеш. Тыге тудлан у коллектив деке, туныктышылан йоча деке тунем шуаш куштылгырак. Единый расписаний йоча-влаклан логалше уто нагрузкым кораҥдаш, тунемме радамым икгай нелытыш шукташ полшышаш. 

Мӧҥгысӧ заданий да контрольный паша

Тунеммаш деч посна, йоча-влакын каныш ден хоббиланат яра жапышт кодшаш. Тиде йодыш кугыжаныш кучемын еҥже-влакымат тургыжландара. Тидлан кӧра мӧҥгысӧ заданийым да контрольный пашам шуктымо жапым кӱчыкемдыше норматив-влакым ыштеныт. Мутлан, 1 классыште тунемше мӧҥгыштӧ урок дене ик шагат деч утларак жап шинчышаш огыл, а 5 классыште тунемше - эн шукыжо кок шагат. 9 гыч 11 класс марте мӧҥгысӧ пашам шукташ эн шукыжо 3,5 шагат ойыралтеш. Контрольный да проверочный паша-влак тунемме жапын 10 процент утла жапшым айлышаш огытыл. Контрольный пашам ик-кок урок ышташ тӱҥалыт, проверочный пашам 45 минут шуйнышо ик урокышто ыштен шуктыман. 

Вер-шӧрын историйжым шымлаш тӱҥалыт 

1 сентябрь гыч школлаште обществознаний урокым шагалемдаш тӱҥалыт. 6-7 класслаште тиде предметым школ программа гыч тӱрыснек кораҥдат. Специалист-влакын мутышт почеш, тунемме материал тиде ийготан йоча-влаклан пашат неле. 8 классыште предмет кызытеш лиеш, но 2026 ий сентябрь гыч тудым 9-11 класс-влаклан веле туныкташ тӱҥалыт. Просвещений министерствыште ӱшандарат: обществознаний урок-влакым шагалемдымаш ОГЭ-м сдатлашлан нелылыкым ок ыште, молан манаш гын экзаменым уэмдыме курслан келыштарат. Обществознаний олмеш программыш историйым пуртат, тыгак 5-7 классыште йоча-влаклан «История родного края» у курсым туныкташ палемденыт. Тушто ӱдыр-рвезе-влакым кундемын историйже, республикын калык поянлыкше дене палдарат. 

У школ-влакым почыт

Идалык мучаш марте регионышто ныл у тунемме заведений пашам ышташ тӱҥалеш: Уфимский район Шмидтово ялыште, Абзелил район Аскарово селаште школ ден йочасад-влакым, Уфасе «Затон-Восточный» микрорайонышто у школым, тыгак Приволжский федерал округышто эн кугу - Кузнецовский затонышто 2200 веран у школым - почыт. 

Пытартыш куд ийыште Башкирийыште 48 у школым да 65 йочасадым почыныт. Тений БР Вуйлык Радий Хабировын тарватымыж почеш Уфаште одаренный икшыве-влаклан республикысе математический лицей-интернатым чоҥаш тӱҥалыныт. Федеральный программа почеш республикыште чумыржо 11 миллиард утла теҥгелан 181 школым ачаленыт. Тений 35 школым, 2 йочасадым, 2 колледжым уэмденыт. Эше 41 зданийым шотыш кондаш шонат.

Йоча лагерьым уэмдат

Башкортостан Вуйлык Радий Хабиров йоча каныме лагерь-влакым саемдыме шотышто 2030 ий марте региональный программым ышташ шӱден. Кундемыште чылаже 102 лагерь уло, тушеч 57 лагерьже идалык мучко пашам ышта, 45 лагерь сезонныйлан шотлалтеш. Ий еда республикыште йоча лагерьлаште 500 тӱжем утла йоча каналта. Тений мемнан деке Луганск ден Донецк Калык Республикыла гыч кеҥеж канышлан 600 йоча толын, Беларусь ден Узбекистан гычат йоча-влак каналтеныт. Нунын каныме верышт йӧнан лийже манын, республикыште кӱчык жапыште чоҥымо модуль-влакым ыштеныт. Кок тыгай модульым тений Баймак районысо «Орленок» йоча лагерьыште вераҥденыт. Тыгаяк модульым вес ийлан Туймаза ден Зианчура районлаште чоҥаш шонат. 

Грант да санаторийыш путевка

Башкортостаныште инициативный самырык туныктышо-влаклан полшат. Кугыжаныш деч окса полышым вич ийыште 525 самырык туныктышылан пуэныт, нуно 690 тӱжем теҥге дене грантым налыныт. А 1 сентябрь гыч тыгаяк грантым селасе школлаште пашам ыштыше 50 эн сай директорлан пуаш палемденыт. Республикыште йочасад воспитатель-влаклан ончыкыжат полшаш тӱҥалыт, нунылан пуымо окса полышын кугытшо 575 тӱжем теҥгеш шуын. 

Тений туныктышо-влаклан тыгак верысе санаторийлаште каналташ йӧным ыштат. Сентябрьыште тушко путевкым тӱжем наре туныктышылан пуат. Радий Хабировын мутшо почеш, тидым ий еда шукташ тӱҥалыт.