Педучилище, мый тыйым эре шарнем…

Педучилищым Николо-Березовка гыч Благовещенскыш ончычрак кусарышт. Тушто шуко марий тунеме, но нуно спецгруппышто - руш отделенийыште - ыльыч. А ме икымше набор улына, 1959 ий 1 сентябрьыште тунемаш тӱҥална. Классыште 32 еҥ - 14 эрге да 18 ӱдыр - ыльна. Ме эрге-влаклан эн «поян» ыльна, молан манаш гын южо классыште ик-кок эрге гына, а южыштыжо иктат уке ыле. Историйлан кӧмыт тунемаш пурымымат возем.

Мишкан район гыч Аля Ахматова, Борис Ашиев, Софья Айгузина, Геннадий Апсадиков, Линия Исаметова, Дмитрий Минеев, Алина Салмиярова, Мария Саметова, Семен Янгубаев.

Калтаса район гыч Маша (Мечук) Айдимирова, Галина Бочкарева, Семен Никифоров, Михаил (Меҥылгале) Тимириев, Лена Сайпушева, Надя Сайранова.

Краснокам район гыч Павел Аптриев, Серафима Маркова, Фая Карипова, ака-шӱжар-влак Нина ден Галина Шапиевамыт.

Караидель район гыч Валентина Ибулаева, Федя Салихов, Павел Янбаев.

Балтач район гыч Римма Байбулатова, Салимьян Назмутдинов, Гафурьян Шакиров.

Бурай район гыч Яна (Янсуло) Ипатова, Андрей Мухаматдинов.

Илиш район гыч Венера Иликбаева.

Пермский область (край) гыч Алефтина Андреева.

Вениамин Васин, Ишдавлетов икымше курс гычак тунеммым кудалтен кайышт. 

Тунемаш пурымына годым педучилищым Тимофей Тимофеевич Воинов вуйлата ыле, вара тудым Курочкин алмаштыш.

Туныктышо-влак: Таисия Николаевна Трофимова (класс вуйлатыше), Юрий Иванович Самойлов да Валентин Михайлович Григорьев (физкультура), Игорь Алексеевич Смирнов, Надежда Ивановна Бушкова (марий йылме да литератур), Галина Александровна Кочнева (математика), Юлия Григорьевна Смирнова (химий, земледелий), Александр Прокофьевич Кочнев (историй), Раиса Потаповна Воинова (руш йылме да литератур), Гата Хурматович Шагидуллин (труд), Илья Ярминкович Ярминкин (физика), Биндер (немыч йылме), Галина Исаковна Исаакова (нине туныктышо-влак фотошто улыт).

Пел класс деч утларакше 1945 ийыште шочшо ӱдыр-эрге-влак 

7 классым пытарен тунемаш пурышна. Мый тунам 

13 ияш гына ыльым. Икымше классыш 1952 ий 15 сентябрьыште 6 ияш тунемаш миенам. Классыште ийгот денат, кап денат эн изи ыльым. 

Кугу Шӱкшан шымияш школ деч вара педучилищыш тунемаш каяш погынымекем, авам, мылам оксам кычалын, ялым кум гана савырныш дыр. Вич теҥгем кӱсын налын, мыйым тунемаш ужатен колтыш. Тудо жапыште авам 4 икшывым шкетын онча ыле. Экзамен-влакым сдатлыме деч вара оксам укелан верч мӧҥгӧ шым пӧртыл.

Мемнан школыш Мишкан район гыч улшо самырык ӱдыр Мария Николаевна, Николо-Березовка педучи-лищым пытарен, марий йылмым да литературым туныкташ тольо. Мария Николаевнан аваже, Нюра акаже да тудын Володя эргыже Благовещенск олаште Инвалид-влак пӧртыштӧ илат да туштак пашам ыштат ыле. Ме Володя дене пырля 31 август марте сӧснам кӱтышна. 31 августышто ик инвалид, велосипедыш шынден, мыйым общежитийыш намиен кодыш. Пӧлемыште кок ий 8 эрге пырля илышна, кумшо курсышто олаште пачерым айлышна.

Икымше курсышто икмыняр кече тунеммек, сентябрьыште класснам Красный Пахарь ялыш пареҥге лукташ колтышт. Пасушто пареҥгым, ведраш оптен, лышташ дене леведын, кумыктымо ведра йыр тулым олтен кӱктен, умша йырым шемемден кочкына ыле. Тыге кажне ийын сентябрь тылзыште иктаж колхозыш але «Степановский» совхозыш пашаш колтеныт. Тушто пареҥгым луктынна але киярым погенна.

Ик ий 12 эрге олымым скирдыш оптышна. Кажне кечын кид дене 20 наре скирдым оптена ыле. Пачерыште ме, эрге-влак, шудо шӧлдыраште малышна. Йӱран годым пачер озана - павайна - мемнам чодыраш поҥго погаш наҥгая ыле. Пашам ыштымылан оксам тӱленыт. Мутлан, Надеждино ялыште кажныланна 60 теҥге дене пуышт. Тиде окса дене, рушарнян Уфаш миен, шкаланна вургемым да кӱлеш арверым налынна.

Кугу Ачамланде сар деч вара илыш йӧсырак ыле. Урок деч вара але рушарнян олаште тӱрлӧ пашам ыштылаш логалын: пенсионер-влаклан пум пӱчкаш, шелышташ, пареҥгым шындаш коштынна. Кугу пайрем-влак годым окса укелан кӧра ялыш пӧртылмаш уке, каникул годым гына мием ыле. Пайрем годым общежитийыште илыше эрге-влакым баржым ястараш йодыныт. Ик кубический метр оҥам ястарымылан ик теҥгем тӱленыт. Икана Уфашке шӱчым ястараш мийышна. Тудо жапыште ик теҥге окса ик кече илаш ситен.

Кугу перемен годым студенческий буфетыште кочкынна. Столовыйышто пел порций шӱрым, пел порций котлетым да чайым налынна. Ик пагыт ӱстембак киндым тугок шындат ыле. Каслан киндым, кисельым, маргариным, кефирым налынна. Кефир шишам 15 ырлан сдатлен, адак кефирым але иктаж-мом налаш лийын.

Стипендий икымше курсышто 12 теҥге, кокымшышто 14, кумшышто 16, нылымше курсышто 18 теҥге ыле. Тудым семестрым «4» да «5» отметкылан пытарыше-влаклан гына тӱленыт.

Педучилищыште пеш шуко шинчымашым нална. Ургымо машина дене ургаш, фотоаппаратым кучылташ да фотом ышташ, «Учебный» да «Украина» киноаппарат-влак дене кином ончыкташ тунемна. Музыка урокышто музграмотым да мандолина дене шокташ тунемна. Кӧн ача-аважын вийышт ситен, икшывыштлан баяным налын пуэныт - нуно баян дене шоктеныт. Мушкылтмо пӧлемыште «Полонез Огинского» произведенийым «зубритлымынам» кызытат шарнем. Класс дене ик пагыт струнный оркестрышкат коштна, хор денат выступатлышна.

Спорт секций-влакым поснак чот пагаленна. Физкультурым туныктышо-влак Ю.И. Самойлов ден В.М. Григорьев куштылго атлетика, ече да коньки дене куржталме, волейбол, неле атлетика, шахмат секций-влакым намият ыле. Мый волейбол да неле атлетика секций-влакыш коштым. Тидлан кӧра армийыште кум ий служитлаш куштылго лие. Эрге-влак тиде вид-влак дене тӱрлӧ спортивный разрядым да призовой вер-влакым нальыч. Конькобежный секцийна Ош Виче эҥер ӱмбалне эртыш, а ече дене островышто куржталынна. Кастене электротул волгыдо дене ола покшелне верланыше пӱяш тыглай (фигурный) коньки дене мунчалташ да канаш коштынна.

1961 ий кеҥежым 2 курс деч вара Нефтекамск ден Николо-Березовка кокласе чодыраште, Кама эҥер деч мӱндырнӧ огыл, нефтяник-влакын пионер лагерьыштышт 3 смена вожатыйлан ыштышым. Мемнан деч мӱндырнӧ огыл «Районный» да «Строитель» пионер лагерь-влак лийыныт. Туштат мемнан класс гыч ӱдыр-рвезе-влак практикым эртышт. Тудо жапыште Нефтекамск кугу ял гай гына чучын.

Педпрактикым Кӱшыл Изякыште (Благовещенск район) эртышна. Тунам школ директорлан Бурай район Кугу Шӱкшанын шочшыжо Шамыштен Суфияров пашам ышта ыле. Мемнан тунем пытарымеке, тиде ялынак Калий Гафиевич Гафиев да Никита Михайлович Апсаликов туныктышылан ыштышт. Кумшо курсышто Мишкан районышто практикым эртышна. Борис Ашиев, Семен Никифоров да мый Чорай кыдалаш школыш логална. 

Училищыште класс-влак коклаште эре соцтаҥасымаш мия ыле. Ме тунеммаш денат, спорт да художественный самодеятельность денат эре ончылно лийынна. 

Благовещенск педучилищыште тунемше-влак чыла шотыштат развитый улыт. Шукышт тӱрлӧ вузлаште шинчымашым погышт да туныктышылан тыршышт, чап лӱм-влакым сулышт. Мутлан, Мария Айдимирова Калтаса район Павасола школышто туныктен, «Башкирийын заслуженный туныктышыжо» лӱмым налын. Павел Аптриев, Семен Янгубаев да мый, пенсийыш лекмешке, чыла вийнам мер пашалан, спортлан да тренер пашалан пуышна. Мемнан ямдылыме спортсмен-влак 

тӱрлӧ таҥасымашлаште чемпион лийыныт, «Спорт мастер» лӱмым суленыт. Мыйын 15 утла спортсменем Стерлитамак физкультур техникумым да Йошкар-Оласе Марий пединститутышто физкультур факультетым тунем лектыч.

Педучилищыш тунемаш пурымемлан пырчат ом ӧкынӧ. Тунем лекмек, 46 ий (армий дене пырля) шкемын тунемме школышто пашам ыштышым. Валя ӱдырем ден Сережа эргымат 2006 ийыште тиде училищым тунем лектыч. Ешнан чумыр педагогический стажше (ватемын 40 ий) 120 ий нарыш погына. Весела самырык пагытнат, икымше йӧратымашнат - чылажат педучилищыште эртен. Тунамсе фото-влакым ончемат, чылажымат порын шарналтем. Пырля тунемме ӱдыр-рвезе-влак шинча ончылнемак улыт. Уфашке кайыме годым Потеха эҥер вигак педучилищым шарныкта. Тиде корем гай гына эҥер педучилищын оралтыж гоч йоген эрта ыле. Вӱдшӧ вошт койшо, ару. Вӱд ӱмбалне мӱктӧ-влак (эҥерын санитарже) модын-ийын коштыныт. Общежитий гыч лектын, книгам кучен, серыште йӧратен ончен шинчена ыле.  

Чаманен каласыман, тунемаш пурышо 32 еҥ гыч кызыт 10 еҥ гына кодынна. Тений шукыжо 80 ияш юбилейыштым эртарат ыле. Эрге-влак гыч эн пытартыш Борис Паляевич Ашиев ош тӱня дене чеверласыш. Ме, однокурсник-влак Павел Аптриев да Федор Салихов, тудым ужаташ мийышна.

Борис Паляевич классыштат, тунем пытарымекат, мыйын эн лишыл йолташем лийын. Икте-весе деке эре унала миен коштынна. Ӱдыр-влак кокла гыч 2024 ий 25 августышто Яна (Янсуло) Самалиевна Ипатова-Александровам пытартыш корныш ужатышна. Яна мыйын лишыл родем ыле. Изи годсек пырля кушна. Икымше класс гыч тӱҥалын, педучилищым пытарымешке, пырля тунемна. 

Тиде статьямым шарнымаш семын Борис ден Яналан лӱмлем. Илыш дене чеверласыше-влак узьмакыште лийышт, илыше-влаклан тазалыкым да кужу ӱмырым тыланем.

Йоҥылыш ом лий гын, 2015 ийыште Благовещенск педучилищыште марий отделенийым петырышт. Ынде мыланна тудым шарнаш гына кодеш.