Йыргешке лӱмгече. Илыш умбакыже шуйна

Илыш корныж нерген Надежда Петровна кумылын каласкалыш. Тудо 1964 ий 20 ноябрьыште Шаран районысо Мешер ялыште шочын. Ялысе школышто 8 классым тунем лекме деч вара Благовещенск педучилищыш тунемаш пурен. 1980-1984 ийлаште тушто шинчымашым поген, «тӱҥалтыш классым туныктышо» специальностян дипломым налын, шочмо районышкыжо пӧртылын, уло кумылын Урсай тӱҥалтыш школышто изи ӱдыр-эрге-влакым туныкташ тӱҥалын.

Ончыкылык пелашыже, Пекул ял рвезе Эдуард Хисматуллин дене Акпарс Дийыныште вашлийыныт да ваш йӧратен шынденыт. Арамлан огыл Шаран кундемыште Дийын пайремым изижге-кугужге йӧратат да пеш вучат. Кок йӧратыше еҥын палыме лиймыж нерген Надя ӧрыктарыше историйым каласкалыш, кинофильмым возен, тидын нерген шуко оҥай сӱретым ончыкташ лиеш.

Самырык еш Октябрьский олаште илаш тӱҥалын. Надя 17-ше номеран школышто тӱҥалтыш класслам туныктен, Эдик сварщиклан ыштен. Вова эргыштат тиде олаштак шочын. 1990 ийыште элыште илыш нелемаш тӱҥалмеке, Надя ден Эдик кеҥежым ялыш пӧртылыныт. Урсай ялыште изирак пӧртым налын, илаш тӱҥалыныт. 

Надежда Петровна Мешер ден Урсай школлаште яра вер уке улмым пален, но ала-молан тунамсе школ директор А.С. Галин дек пашам йодын миен. «Могай йодышда уло?» - йодо директор. Мыйже нимом ойлаш ӧрмем дене «Ала пашаш налыда?» - шижде пелештышым. «Кидем денат, йолем денат «удырен» налам!» - мане Алексей Сергеевич. Тыге Мешер школыш пашаш пурышым. Технологий урокым, хоровой кружокым да библиотекарь пашам ӱшанен пуышт», - эртышым шарналта Надежда Петровна. 

Пел ий гыч Урсай школышто тӱҥалтыш класс туныктышо кӱлеш лийын. Тыге 1991 гыч 2012 ий марте тиде школышто тыршен. Паша деч кӱрылтде, 1995 ийыште Уфаште Башкир кугыжаныш пединститутым тунем лектын.

«Пашам моткоч куанен, шинча йӱлен тӱҥальым, эрдене пайремыш кайымыла куржам ыле - нойымо нимынярат шижалтын огыл. Тунемше-влакат пеш чолга ыльыч. Кужу почеламут-влакым вашке гына тунемыныт, изи спектакль-влакым модын ончыктенна. Физминутка олмеш урокышто марла «Кандырам» куштенна. Перемен годым коридорышто тывырдыкым ӱдыржат, рвезыжат пурак лекмеш куштеныт. 

А кузе мемнан кустовой методушемын заседанийже-влак оҥайын эртат ыле! Марий ялысе школлаште 23 тӱҥалтыш класс туныктышо лийынна. Виш урок-влакым ончыктенна, шке ыштыме сценарий дене шуко мероприятийым эртаренна. Тыге ме икте-весына деч шукылан тунемынна, опытым погенна», - йывыртен шарналта туныктышо.

 А вара... аварийный состоянийлан кӧра Урсай школым петыреныт. 2012 ий гыч  Надежда Петровна Мешер школышто туныкта.

Но пӱрымаш шкенжыным ышта. Надежда Петровна тидын шотышто тыге ойла: «Илен эртарыме илыш корным савырнен ончалаш гын, йыжыҥ-влак шинча ончылно кинокадрла сӱретлалт эртат. «Пӱрымаш имне» туге чытырыкта, ик век да вес век лупшен чымыкта - сапым чотрак гына кучен шичман, чытыман… Пӱрымашемын ик йыжыҥже - шкет ӱдырамашын илышыже. Тунам эргым индеш ияш веле лийын. Тудым ушан-шотаным ончен кушташ, йол ӱмбаке пеҥгыдын шогалташ мыйын эн тӱҥ да кугу шонымашем лийын. Мый тудлан аважат, ачажат лийынам, кушкын шумо пагытыштыже пеҥгыдылыкат кӱлын. Вачӱмбак шуҥгалтше нелылык мыйым виян лияш туныктен».

Вова эргыже сай шинчымашым налын, Мӱндыр Йӱдвелне «Башгеофизикыште» пашам ышта. Ешыж дене Октябрьский олаште ила. Арина пелашыж дене кок эргым куштат.

Мутланымына годым Надя нунын нерген моткочак куанен да кугешнен ойлыш. Кузе от куане?! Кузе от кугешне?! Вет ӱдырамашын уло куанжат да кугешнымашыжат - ынде эргыже-шешкыже да уныкаже-влак.

Эдик пелашыжын ош тӱня гыч кайымыжлан июньышто 27 ий эртен. Тиде кечым Надежда Петровна тачысыла раш шарна. Да, шарналтымекше, кумылжо тодылалтеш, чурийжым шинчавӱд мушкын вола. Кеч-мо нерген ойла гынат, эре йӧратыме Эдикшым ушештара. Вет тудо моткочак усталык шӱлышан пӧръеҥ лийын, ялыште чыла еҥланат, мо дене кертын, эре полшен шоген. Икманаш, моткочак веселан да тыгодымак пайдалын иленыт. Ик минутымат арам эртараш тыршен огытыл.

«Ме Эдик дене ик семын шоненна, чыла пашам пырля ыштенна. Икте-весынам шинчаончалтыш гычак умылена ыле. Эр гыч кас марте, паша гыч пӧртылмешке, икте-весынам чот сагыненна. Чынак, Эдик дене эн пиалан жапым илышна. Но тиде 11 ий веле шуйнен, 35 ияш мотор, виян пӧръеҥ - илыш эҥертышем - колен колтыш. Тудо ик ганат черле улам манын ыш ойло. Но калык ой чын улмаш - утыжым пиалан лияш огеш йӧрӧ», - ойла умбакыже ӱдырамаш. 

Эрге-шешке полшымо дене у сурт-оралтым ыштен шынденыт. Надежда Петровна кумшо ий кугу, волгыдо у пӧртыштӧ ила. Пӧртыш газым пуртымо, евроремонтым ыштыме. Пайрем годым, каникуллан уныкаже-влак толыт. Эрге-шешке аважын тӱҥ эҥертышыже да полышкалышыже улыт. 

Надежда Петровна яра жапыштыже пидаш, ургаш йӧрата, мотор роза пеледыш-влакым ыштылеш, тӱрлӧ пеледышым кушта. Пӧртыштыжӧ ару, шокшо. А эше водительлан тунем лектын, ынде икмыняр ий шке машина дене коштеш.

Тӱҥалтыште палемдыме йодышлан вашештен, тыге каласем: кызыт Надежда Петровна йӧратыме Мешер школыштыжак тырша. Виолетта лӱман ӱдырым посна программа почеш мӧҥгыштыжӧ туныкта, чыла классыштат технологий урокым намия, библиотекарь сомылым шукта. Тений школышто нылле икымше ий туныкта. Пашам тыршен ыштымыжлан район администраций, роно, ялсовет, школ гыч пуымо шуко Чап грамотыжо да таумутан серышыже улыт.

Ӱдырамаш мер пашаштат чолгалыкым ончыктен. Сайлымаш годым шуко гана избирательный участкын председательже сомылым шуктен, наркопостым вуйлатен, Мешер школышто «Шалтык сем» ансамбльын тале участникше лийын. Семӱзгар ансамбльыште совла дене устан перкалымыштым кызытат шарнем. А кушталтен колта гын - йӱксӧ гай иеш.

«Надежда Петровна - пеш уста туныктышо. Урок-влаклан ожнысо гаяк сайын ямдылалтеш, презентаций-влакым ямдыла. Иканат айда-йӧра ок ыштыл, ответственность - тудын эн ончылно. Кызыт технологий уроклан мом гына ок ыштыл. Тыгай туныктышым нигушкат колтымо ок шу. Тудлан тазалыкым да эше шуко ий мыланна наставник лияш тыланем», - ойла школ вуйлатыше Ю.П. Галина.

«Пашам чонемлан келша, школыш куанен коштам. Икшыве-влак коклаште лияш моткоч йӧратем. Илыш умбакыже шуйна», - мане чеверласымына годым Надежда Петровна.

Надежда Петровнам чапле юбилейже дене шокшын саламлем да эр ӱжара гай волгыдым, лай мардеж гай писылыкым, чевер кече гай шыргыжмашым, волгенче гай писе уш-акылым, порсын гай шыма кумылым тыланем!