ПЫРЫС

«ЧОЛМАН» ГАЗЕТЫМ МАX-ЫШТЕ ЛУДЫНА!

Иленыт улмаш шоҥго кугыза ден кува, нунын пырысышт лийын. Икана пырыс чодыраш кочкышым кычал каен да йомын. Пӱртӱс лоҥгаште кочкыш шуко лийын - кеҥеж мучко рӓкӓтланен илен. 

Но пагыт йыле эрта, шыжат толын шуэш, йӱштемдаш тӱҥалеш. Пырыс йӱштӧ деч кушко шылаш лийме нерген шонаш тӱҥалеш, шокшо верым кычалеш. Тыге, чодыраште перныл коштшыжла, агытаным вашлиеш.

- Игече йӱкшемдыш. Агытан тос, айда телым илен лекташ шкаланна пӧртым чоҥена, - ойла тудлан.

- Мылам пӧрт молан кӱлеш? - вашешта агытан. - Мый кеч-куштат йӱштӧ деч шылын кертам.

Пырыс шке корныж дене соптыртата. Шуко ма, шагал ма чодыраште коштеш - презым вашлиеш да тудлан ойла:

- Презе йолташ, айда коктын пӧртым чоҥена.

- Мылам молан пӧрт кӱлеш? - манеш презе. - Мый шудо гыч пыжашым ыштем да тушко пурен возам.

Пырыс адакат чодыра мучко ошкылеш. Шуко ма, шагал ма пернылеш - чомам вашлиеш.

- Айда-ян, йолташем, пӧртым ыштена, - темла тудлан.

- Мый пӧрт дене мом ыштем? Телым иктаж ӱшык верыште шогенак эртарен кертам, - вашешта тудлан чома.

- Тугеже, - манеш пырыс, - шкетланем пӧртым чоҥаш верештеш.

Тыге пырыс пӧртым чоҥаш пижеш. Теле марте пашажым мучашлаш манын, пеш чот тырша. Пӧртым чоҥен шогалтымек, коҥгам луктеш, коҥгамбак кӱзен возын, телым вашлиеш.

Ик кечын шокшо коҥгамбалне капшым ырыктен кийыме годым йол йӱкым колешат, омса деке лишемеш.

- Пурто мыйым пӧртышкет, пеш чот кылменам! - кычкыра омса вес велчын агытан. - Мый тылат полшаш тӱҥалам, ӱмбакет тушман кержалтеш гын, кычкырал колтем да чӱҥгаш тӱҥалам.

- А тыйым пырля пӧртым чоҥаш ӱжмем годым шыч келше…

Пырыс ден агытаным ужын, презат ломыж кудал толеш.

- Пурто мыйым! - манеш презе. - Ӱмбакет тушман кержалтеш гын, мый ломыжаш да ӧргедылаш тӱҥалам.

- Мый тыйымат пӧртым чоҥаш ӱжым, тыят шыч келше! - манеш пырыс.

Тиде жапыште кылмыше чома кудал толеш.

- Пурто мыйым! - манеш чома. - Ӱмбакет тушман кержалтеш гын, чумедылаш да пуредылаш тӱҥалам.

Пырыс мом ышташат ок пале, но, ик жап шоналтымек, чылаштымат пӧртышкыжӧ илаш пурта.

Пырля пеш сайын, келшен илаш тӱҥалыт. Пырыс шокшо коҥгамбалне мален кия, агытан, чома да презе сурт сомылым ыштылыт. Шуко ма, шагал ма илат, икана, йӱштӧ теле кечын, омсашкышт ала-кӧ пеш чот тӱкала, пӧртыш пураш тӧча. 

- Кӧ тушто? - йодеш агытан.

- Мый рожамак улам! Пуртыза мыйым.

- Шып-шып, оза мала. Помыжалтеш гын, тыйым пуштеш, - вашешта агытан.

Рожамак, лӱдын, маска деке кудалеш. Маска пирым кычкыралеш да ойла:

- Чодырасе суртыш миен тол-ян, озан лӱмжым пален нал.

Пире омса воктек миен веле шогалеш, агытан, чома да презе - чылан омса дек лупшалтыт, а пырыс тугак коҥгамбалне мала. 

- Ит пуро, ит пуро, озана тыйым пуштеш, - рӱж ойлат. 

- Каласыза, озадан лӱмжӧ кузе? - йодеш пире.

- Озана - пырыс, - вашештат пирылан.

Пире мӧҥгыжӧ кудал толеш да маскалан ойла:

- Озаштын лӱмжӧ - пырыс.

Маска ӧреш, вара изиш шоналтымек ойла: 

- Айста пӱчым кучен толына, шылым ыштена да пырысым унала ӱжына.

Чодыра янлык-влак сонарыш каят, ныл пӱчым кучен, шылым ыштен, шолтен шындат.

- Миен тол, пырысым тышке унала ӱж, - шӱда маска рожамаклан.

Рожамак пырысын пӧртшӧ дек мия, омсам почеш да ойла:

- Маска озадам унала ӱжеш, мемнан деке мийыже.

Презе, мален-мален, шужен пытыше пырысым кынелта:

- Пырыс, кынел, маска тыйым унала ӱжеш.

 Пырыс кынелеш, чия да эркын гына ошкылеш. Маскан пӧртышкыжӧ миен пура, йырым-йыр ончыштеш. А маска пырыс деч лӱдмыж дене пушеҥгыш кӱзен шинчын улмаш. Шужышо пырыс, шылым ужын, ырлен-ырлен кочкаш тӱҥалеш.

- Тый марий йылмым палет вет, мом ойлымыжым умылет? - йодеш маска рожамак деч.

- «Шагал, шагал!» манеш, - вашешта рожамак. 

- Мый тылат ондакак эше кок пӱчӧ кӱлеш маньым вет. Ынде тудо шкенам кочкеш.

Пырыс кынел шогалеш. Маска, туддеч лӱдын, пушеҥге вуй гыч вигак укшыш шуҥгалтеш. Укш маска вошт лектеш, да маска колен колта. А пире ден рожамак чодыраш лӱдын кудалыт.

Пырыс, мӧҥгыжӧ пӧртылмек, уэш коҥгамбак малаш кӱзен возеш. Но ынде чодыраште илыше чыла янлыкат пала, пӧртыштӧ пырыс уло гын, тудо сурт оралтым орола.

Пагалыме лудшына-влак, ВК ден Одноклассники соцлаштыклаште вераҥдыме уверым каҥашаш ушнаш ӱжына!