Кочам дене кугешнем. Михаил Ислаевич Ислаевын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш.

Кугезе кочам Эслай Искаков 1891 ийыште шочын. Икымше тӱнямбал сар тӱҥалмеке, фронтыш каен. Тудо немыч-влак деке пленыш логалын. Эслай таза, кӱкшӧ кап-кылан, кугу йӱкан лийын, сандене тудым лагерь гыч немыч фермер ик арнялан оксала налын. Фермер шкеже окшак лийын, неле пашам ыштен кертын огыл улмаш. Пленыш логалше «Йыванлан» (Немыч-влак тудым тыге лӱмденыт.) имне терысым эрыкташ кӱштеныт. «Йыван» (Эслай) тиде сомылым ик суткаште шуктен, йӱдшӧ-кечыже пашам ыштен. Тыгай пашаче улмыжлан тудо немыч фермерлан келшен. Фермер кочамым умбакыже тылзылан оксала налын, вара Эслай фермер денак илаш тӱҥалын. Немыч тудым икымше гана тамака дене сийлен. Тудым кочам илышыштыже нигунам ужын огыл, садлан тамакым шупшын моштен огыл. Тудо «панцирный» манме кроватьыште мален. Немычын фермыштыже автопоилка, мардежвакш лийыныт. «Йыван» фермер дене ныл-вич ий наре илен, пашам ыштен, тыге ик жап гыч немычла мутланаш тунемын. Немыч тудым обижаен огыл, «Йыванлан» ӱдырым налын пуэна» манын ойлен, мӧҥгышкыжат ынеж колто улмаш. Но Эслайын шочмо кундемышкыже, ава-ачаж деке моткоч кайымыже шуын. 

Мӧҥгыжӧ Эслай 20-шо ийла тӱҥалтыште пӧртылын. Ту жаплан аваже-ачаже да родо-тукымжо чыланат шужен коленыт. Кумулан лӱман шӱжарже веле кодын, тудат Оръямучаш ялыш марлан лектын. Эслай йырваш ончалын: тошто изи пӧрт, пӧртыш кӱзаш эсогыл тошкалтышат лийын огыл, улыжат ик оҥа киен. Тудо пӧрт омса лондемыш шинчын да шортын колтен. Чонжылан пешат йӧсӧ лийын, но кузе-гынат илаш да сай жаплан ӱшанаш кӱлын...

Ик пагыт эртымеке, Эслай ӱдырым, Анна Суербаевам, марлан налын. Аннан ава-ачажым ял гыч Сибирьыш репрессийыш колтеныт улмаш. Анна ден Эслайын икшывышт-влак шочыныт: тиде Алина (1922 ий), Михаил (1925 ий), Григорий (1927 ий), Илья, Петр, Николай, Никифор да Елена. Николай ден Никифор изишт годымак ош тӱня дене чеверласеныт. Тидымат палемдыде ок лий: мыйын кугезе ковам Анна Суербаевам «Медаль материнства» кугыжаныш медаль дене суапландареныт.

Михаил Ислаевич Ислаев - тиде мыйын кочам. Тудо 1925 ий 20 июльышто шочын, ешыште кокымшо икшыве лийын. Тыгай кугу ешым пукшен лукташлан Миша изинек ава-ачажлан полшаш тӱҥалын, кеҥеж каникул годым кӱтӱчылан коштын. 1940 ийыште Кугу Келтей ялыштына тичмаш огыл кыдалаш школым, 8 классым, тунем лектын. Латкандаш ийымат темен огыл улмаш - Калтаса районысо военный комиссариат тудым строевой службылан йӧрышылан шотлен (Тиде 1943 ий 17 январьыште лийын.). Тудо ийыштак 23 февральыште 51-ше стрелковый полкышто, 3-шо Украинский фронтышто военный присягым налын. Тиде полкышто 1943 ий январь гыч июнь марте стрелок лийын. Вара 216-шо стрелковый полкыш стрелковый отделенийын командиржылан шогалтеныт. 1943 ий августышто кочам сусырген, тылзе наре эмлалтын. Тӧрланымеке, 1943 ий сентябрь гыч 1944 ий январь марте 74-ше стрелковый полкышто стрелковый отделенийын командирже лийын. Ик кредалмаште шола йолжо нелын сусырген. 1944 ий январь гыч март марте 396491-ше номеран госпитальыште эмлалтын. Михаил Ислаевич кум гана сусырген, ик гана контузитлалтын, йолжо чот эмганен. Сусыргымыжлан кӧра 1944 ий 24 мартыште тудым демобилизоватленыт. Кугу Ачамланде сарыште патырлыкым ончыктымыжлан кочамым кокымшо степенян Ачамланде сар орден, «1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Германийым сеҥымылан», «Пашан ветеранже» да ятыр юбилейный медаль дене суапландареныт. 

Михаил Ислаевич черле-влакын илышыштым утараш ятыр гана вӱрым пуэн, сандене тудым «Донор СССР III степени» да «Донор СССР I степени» медаль-влак, ятыр тауштымо серыш дене палемденыт. 

Сар деч вара Михаил Ислаевич латшым ияш мотор, самырык, марий лӱман ӱдырым - Саскавийым - марлан налын. Тунам нуно Кугу Лог ялыште иленыт (Кочам тушто гуртоправлан ыштен. Кызыт тиде ял уке). Тушто 1948 ийыште вате-марийын Геннадий эргышт шочын. Вара нуно Красный Холм посёлкыш (кызыт Краснохолмский села) илаш кусненыт. 1953-1960 ийлаште Михаил Ислаевич нефтеразведчиклан  ыштен. Тушто, пашазе-влакын посёлкышто, Риф эргыже (1954 ий) ден Лидия ӱдыржӧ (1956 ий) шочыныт. Келтейыште илалше, черле авам ончаш манын, шочмо ялышкышт пӧртылыныт. Келтей ялыште Олег эргышт (1960 ий), Людмила ӱдырышт (1962 ий) шочыныт.

1962 ийыште Михаил Ислаевич Благовещенск оласе кандашымше номеран ПТУ-што бухгалтерлан тунем лектын. Латкандаш ий «Родина» колхозышто тӱҥ бухгалтерлан ыштен, кок ий Келтей сельпошто склад вуйлатыше лийын. Сулен налме канышыш лекмекыжат яра шинчен огыл - страховой агентлан тыршен.

Шергакан кочам, Михаил Ислаевич Ислаев, 1990 ий 2 августышто ош тӱня дене чеверласен. Лач тудо ийын 30 ноябрьыште мый ош тӱняш толынам… Кочамым ужын шуктен омыл, но мемнан дене тудын ятыр фотокартычкыже аралалтеш - Саскавий ковам чыла документшым, наградыжым поген. Авам, Малина Ильинична Ислаева, Кугу Сеҥымашлан 55 да 60 ий темме лӱмеш шарнымаш альбомым келыштарен. Тушто Кугу Ачамланде сарын салтакше семын кочамын илышыжымат возен. 

Кызыт кочамын чыла икшывыжын шке ешышт уло, да пиалешышт, чыланат кова-коча лийыныт. Чаманен каласыман, Гена чӱчӱ 2005 ийыште ош тӱня дене чеверласен… 

Саскавий кована ден Миша кочанан вич икшывышт, 18 уныкашт, 40 кугезе уныкашт да 6 кугезе-кугезе уныкашт уло.  

Мый шкежат шуко икшыван ешыште шочынам: Малина Ильинична авам ден Риф Михайлович ачам 5 икшывым ончен куштеныт, 18 уныка да 3 кугезе уныкалан куанен илат. Тений 1 майыште авам ден ачам пырля илыме 50 ияш лӱмгечыштым пайремлышт. 

Авамын-ачамын ойлымышт гыч пален нальым: кочам, Михаил Ислаевич Ислаев, пеш сай ача, суапле, чын айдеме лийын. Мый тудын дене кугешнем.