Рязаньыш экскурсий сай шарнымашым пӧлеклен

Икымше кечын Константиново селаште С.А. Есенин лӱмеш музейыште лийна. Музей мемнам кресаньык-влакын илышышт, поэтын йоча жапше, почеламутлаштыже возымо шочмо-кушмо вер-шӧржӧ дене палдарыш. Поэтын аважын-ачажын мемориальный усадьбышт XIV курым мучаште Есенинмытын кресаньык усадьбыштым негызлыме нерген «каласкалыш». Экскурсовод-влакын ойлымышт гыч С. Есенинын шочмо селашкыже чӱчкыдын толмыж нерген пален нална. Поэтын суртыштыжо йоча-влак кресаньык-влакын 20-шо курым тӱҥалтыш годсо илыш-йӱлашт дене палыме лийыч, нуно С. Есенинын саважым, аважын сорлажым, тыгак коҥгаш киндым шындыме кольмым, вӱдварам, кӱнчыла шӱдырымӧ орвам да моло ожсо арверым, эше С. Есенинын шындыме пушеҥгым ужыч. 

Земский школышто лиймынат сай шарнымашым кодыш. Тусо экскурсий мемнан делегацийым XIX-XX курымлаште Рязанский губернийыште земский школ-влакын шочмышт да Константиновышто школым почмо дене палдарыш. Тушто мыланна Сергей Есенинын школыш коштмо жапше, туныктышыжо, пырля тунемме йолташыже-влак нерген каласкалышт. 

Классыштыже - 20-шо курым тӱҥалтыш годсо сӱрет: тошто парт, шотлаш кучылтмо кугу пу счет, воктенышт тошто славян йылме дене возымо плакат-влак. Классыште император Николайын портретше, йошкар лукышто Богородицын иконыжо кечат. Ик класс пӧлемыште Сергей Есенинын шинчыме партше, самырык поэтын йӧратыме писательже-влакын книгашт аралалт кодыныт. Документ, фотографий, икымше почеламут-влакын автографышт Сергей Есенинын усталык корныжо тӱҥалме, поэтын «Больные думы» икымше рукописный сборникше нерген палдарат. Школышто тудын выпускной фотожо ден аттестатше аралалтыт. 

Мыланна тыгак Л.И. Кашинан усадьбышкыже ончалаш йӧн лие. Экспозиций-влаклан кӧра Константиново селан пытартыш помещицыжын илыш корныжым шымлышна. Тудын пайдаланыме арвержым, рояльжым, С. Есенинын пӧлеклыме «Радуница» сборникым, фото-влакым, комодым ончаш поснак оҥай ыле. «Анна Снегина» поэмын историйжылан лӱмлымӧ залыште йоча-влак Икымше тӱнямбал сар да революций годсо жап нерген каласкалыше арвер-влакым ужыч. 

Ме Рязаньысе кремльын экспозицийлаштыжат лийна. Тунемше-влак тушто кундемын акрет годсо жапше гыч 19 курым марте илышыжым, археологийжым шымлышт, тугодсо сар-куралым, сурт-озанлыкыште кучылтмо арверым ончышт. 

Кокымшо кечын Рязань ола дене палдарыше экскурсийым эртарышт. Йоча-влак тусо ремесло да купечествын рӱдерже дене палыме лийыч, купеч-влакын особнякыштым, Почта уремым ужыч. 

Ме тыгак академик И.П. Павловын мемориальный музей-усадьбыштыже лийна. Тӱшкалан шелалтын, ученыйын йоча да самырык жапше эртыме пӧртышкыжӧ пурышна. Иван Петрович тудым «Дом-крошка с мезонином в три окошка» манын. Йоча-влак, лыве-влакым погымо йоча годсо коллекцийже гыч тӱҥалын, икымше савыктыме пашаже да хирургийыште кучылтмо ӱзгарже марте тӱрлӧ арвержым ужыч. Павловын усадьба шотан музейыштыже 600 утла экспонатым чумырымо! Тушто ешлан шерге арвер, ученыйын лишыл еҥже да йолташыже-влаклан возымо серышыже, верысе калыкын шарнымашышт аралалтыт. Медициныште Нобелевский премийым икымше гана Иван Петрович Павловлан кучыктеныт. Тудым 130 академийын да научный ушемын почетный еҥжылан сайленыт. 

Рязань кундемыште мыланна тыгак И.П. Пожалостин лӱмеш художественный музей омсажым почын ыле. Тушто палыме руш сӱретче-влакын - А.Г. Венециановын, И.К Айвазовскийын, А.К. Саврасовын, И.И. Левитанын, И.И. Шишкинын, И.Е. Репинын, В.И. Суриковын, В.А. Серовын да молын - радынаштым чумырымо. Музейыште руш калыкын акрет годсо искусствыжлан, тыгак XVIII-XIX курым годсо, XIX-XX курым мучаш годсо пӧлеклыме зал-влакым да касвел Европын искусствыжлан пӧлеклыме изирак залым вераҥдыме. Посна тӱткышым декоративно-прикладной искусствылан ойырымо. 

Рязаньысе музейыште шкешотан «Мона Лиза» пашаштат уло! Тиде венгр сӱретче Фюлоп Ласлон «Портрет баронессы Диргардт» мистика шӱлышан радынаже! Ойлат, пуйто южо идалык жапыште иктаж лукын ончалме годым баронессын ылыжмыжым да шинчавӱдшӧ йогымыжым ужаш лиеш. Тушто тӱрлӧ жапысе да тӱрлӧ стилян оҥай художественный произведений-влак улыт. Ноеныт ыле гынат, йоча-влак экскурсоводым уло кумылын колыштыч. 

Музейыште йӧратыме сӱретчем И.К. Айвазовскийын радынаже-влакымат ончышна. Тушто тиде талантан айдемын ныл картиныже аралалтеш, тиде «Петр I при Красной Горке, зажигающий костер на берегу для подачи сигнала гибнущим своим судам. Авторское повторение», «Трапезунд с моря», «Штиль на море», «Вид в Константинополе». Мыйын шонымаште, Айвазовскийым ик маринистат ончылтен огыл. Нине сӱрет-влак - шедевр, калыкын достоянийже. Рязаньыште илыше-влак нуным ончен кертыт - тиде кугу пиал, молан манаш гын кугу искусство айдемын чонжым пойдара, уш-акылым, шӱм-чоным эрыкта. Айвазовскийын, Шишкинын, Репинын да моло талантан сӱретчын искусствышт дене вашлиймаш эре куаным пӧлекла да кумылым нӧлта. 

Экскурсий деч вара Москваш пӧртылна. Историйым тунеммыж годым кажне икшыве Москва мемнан эллан кугу значениян ола улмыжым пала да тудым ужаш шона. Ола дене палдарыше экскурсий-влакым гид эртарыш. Тудо кажне вер-шӧр, достопримечательность нерген пеш келгын каласкалыш. Ондак йоча-влак дене пырля Йошкар площадьыште лийна. Тиде «рӱдолан шӱмжӧ». Тушто вигак ойыртемалтше шӱлышым шижна. Йошкар площадь Москваште эн палыме да символичный улеш. Йошкар площадьын кечывалвел мучаштыже Покровский собор (Василий Блаженный лӱмеш храм), йӱдвел ужашыште «Собор Казанской иконы Божией Матери» да историй музей, эрвел ужашыште ГУМ, касвелне Кремль верланеныт. Тиде тӱвыра, историй шӱлышан вер йоча-влаклан мондаш лийдыме шарнымашым пӧлеклен. Йошкар площадь - тиде вер, кудыжым шке шинча дене ужман, тудын ойыртемжым, моторлыкшым мут дене ойлен мошташ ок лий. Тудо кажне икшывын шӱмеш эрелан шокшо шижмашым кода. Совет жап годсо мороженыйым ужалыме верымат чарналтыде эртен каен ышна керт - тудым кажне икшыве тамлен ончыш. 

Йоча, ава-ача-влак организатор-влаклан - турфирмылан да тӱняужмашым кумдаҥдыше, уым пален налаш полшышо «Есенинская Русь» маршрутым ямдылыше да илышыш шыҥдарыше пашаеҥ-влаклан - кугу таум ойлат! Тыгак гидна О.С. Чигиревалан уло кумылын тауштена.