Все новости

Шаймуратовын дивизийыштыже служитлен

Кугу Ачамланде сарын участникше-влак лӱмеш обелиск воктеке Сеҥымаш кечым палемдаш мийыме годым чонем дене эре эртыше жапыш пӧртылам, увер деч посна йомшо кумло кум ияш ачамым шарналтем.Ачам, Алексей Исеметов, 1909 ийыште Тӧҥгак ялеш Шорыкйол пайрем годым шочын. Кочам, Исемет Исаев, тыглай кресаньык лийын. Парсуло ватыж дене кок икшывым куштеныт. Янсуло ӱдырышт 1906 ийыште, Алексей эргышт (ачам) 1909 ийыште шочыныт.

Коллективизаций тӱҥал-мек, нуно икымше радамыштак колхозыш пуреныт. Чумыр озанлыкыш имньыштым, ушкалыштым намиеныт. Колхозыштлан Молотов лӱмым пуэныт. Тудо эркын нӧлталалташ тӱҥалын. Но, озанлык чотрак вияҥже манын, фермым, имне вӱтам, мастерской-влакым чоҥаш кӱлын. Ачам пашалан пеш чолга да чулым лийын. Тудо калыкым апшаткудым чоҥаш кумылаҥден. Ик жап гыч ял мучаште, эҥер воктен, апшаткудо пашам ышташ тӱҥалын. Тунам колхозышто машина ден трактор лийын огытыл. Чыла пашам кид да имне вий дене ыштеныт. Апшатче Алексей Исеметов да чӧгыт дене кырыше Павел Искаков телым плуг ден тырма-влакым, а уржа-сорла годым шурно тӱредме машинам - самосброска ден лобогрейка-влакым - ачаленыт. Тыгак ӱдырамаш-влакын сорлаштым пӱсемденыт, имне орвам тӧрленыт, имньым таганленыт. Яра жапыштышт колхоз председательлан паша дене кошташыже кӱртньӧ рессоран тарантасым ыштеныт. Икманаш, апшатче-влак чылалан мастар лийыныт, колхозлан кӱлеш арверым шке ямдыленыт. Но чыла ӱзгарым апшатыште ышташ йӧн лийын огыл. Тӱрлӧ запчастьлан, мутлан, шестеренка, подшипник-влаклан, ГУТАП-ын Пӱрӧ оласе складышкыже але Пермь кундемысе Чернушка кӱртньыгорно станцийыш кошташ пернен. Озанлыкыште инженер служба укелан кӧра тиде пашамат апшатче-влак шуктеныт.
…Но тыныс илыш лугыч лийын. 1941 ий 22 июньым район мучко каныш кече семын увертареныт. Тиде кечын чыла вере гаяк Сабантуй пайремым эртареныт. Колхозыштына пайремлан спорт площадкым ямдыленыт. Тӱрлӧ спорт снаряд-влакым: брусым, перекладиным (турникым), «имньым», кӱш кӱзаш кужу варам, кӱкшытыш да кужытыш тӧршташ площадкым - вераҥденыт. Эше ныл еҥ шичман лӱҥгалтышым да кӱкшӧ трибуным ыштеныт.
Эрдене калык, пайрем вургемым чиен, Сабантуй олыкыш погыныш. Трибуныш колхоз председатель Т. Алпаев, бухгалтер А. Дигитаев, бригадир-влак М. Манаев,
Б. Байгазов да райкомын еҥже-влак кӱзышт. Колхоз председатель докладыштыже шошо ага пашам иктешлыш да ыштышаш паша радам дене палдарыш. Вара ончыл пашаеҥ-влакым пӧлек дене палемдышт. Пашам сайын шуктымыжлан ачамлан брюко ден тувырым кучыктышт (Ту жапыште пеш шерге пӧлеклан шотлалтын.). Вара оргкомитет пайрем программым увертарыш. Тиде жапыште Ардаш ялсовет гыч имнешке кудал тольо да шочмо элышкына шучко тушман - фашист Германий - керылтме, сар тӱҥалме нерген увертарыш. Кочо уверым колмеке, калык, шортын, мӧҥгӧ шаланыш. Кечывал деч вара пошкудо Эшым ялысе пасушто («Красный восток» колхоз) тыршыше тракторист Камилян Кадиячев МТЗ тракторжо дене вигак фронтыш кайыш. Тудо 1942 ий февралеш увер деч посна йомын. Тиде кечынак мобилизаций тӱҥале. Таза пӧръеҥ-влакым чылаштым фронтыш наҥгаеныт. Уржа-сорла пытымеш, апшатче-влакым фронтыш колтен огытыл.
1941 ий 13 сентябрь. Игече йӱран да йӱштӧ ыле. Тиде кечын шыже марте кодшо пӧръеҥ-влакымат - апшатче-влак Алексей Исеметов ден Павел Искаковым, бухгалтер Айбаш Дигитаевым да тракторист Шамрат Шамаевым
(А. Дигитаев маршал Жуковын генштабыштыже служитлен, сеҥымаш дене пӧртыльӧ.) фронтыш ужатеныт. Нуным, пар имньым кычкен, Ибутай Ивашкин Пӱрӧ оласе пристаньыш наҥгайыш. Мый окна ончылно шортын шинчышым. Майсуло авам кум йоча дене кодо. Тиде индеш ияш Борис изам, вич ияш мый да ик ият пелаш Яша шольым. Авана эше ик икшывым вучен. Тудо, ачана кайымеке, декабрь тылзеш шочо. Эргылан Юра лӱмым пуэнна (Тудлан ачанам ужаш ыш логал.).
1941 ий октябрь-ноябрь тылзылаште Башкир кавалерий дивизийым чумыраш тӱҥалыныт. Ончыкылык кавалерист-влакым Благовещенск олаште туныктеныт. Тушко ачам, Ардаш ял гыч Юмагул Юмакаев, Чорай ял гыч Виктор Чирков логалыныт.1941 ий декабрь гыч 1942 ий апрель марте у дивизий Дема кӱртньыгорно станцийыште верланен, штабыштат туштак лийын. 1941 ий декабрьыште дивизийым полковник М. Шаймуратов вуйлаташ тӱҥалын. Ныл-вич тылзыште дивизийыш имньым, обмундированийым, фуражым, орудийым да моло арверым ситышын конденыт. Салтак-влакым тушман дене кредалаш сайын туныктеныт. 1942 ий 11 апрельыште дивизий латкум эшелон дене фронтыш тарванен. Апрель мучаште нуно Тула областьыш миен шуыныт.
Каныш жапыштат апшатче-влаклан паша лектынак шоген. Нуно имньым таганленыт, транспорт ӱзгар-влакым ачаленыт. Ветеринар-влак сусыргышо имне-влакым эмленыт.
Корнышто дивизийым икмыняр гана тушман бомбитлен. Ноябрь мучаште дивизий, тушман дене талын кредалын, Дон воктенсе ир пасу-влак гоч Сталинград областьысе Обливская да Чернышковская станций-влак деке шуын. Немыч самолет-влак чот бомбитлымылан кӧра тушто шуко еҥым, имньым да техникым йомдареныт. Ик кредалмаште ачам нелын сусырген - пел йол деч посна кодын. Тудым полевой госпитальыш наҥгаеныт, но номержым Юмагул Юмакаев шарнен кодын огыл. Ик жап гыч госпиталь бомбежка йымак логалын. 1942 ий декабрьыште авана красноармеец Алексей Исеметовын увер деч посна йоммыж нерген уверым нале.
Ачамын фронтовой корныж нерген мылам сар гыч сеҥымаш дене пӧртылшӧ пырля служитлыше йолташыже-влак Юмагул Юмакаев ден Виктор Чирков каласкаленыт. Ачам нерген ойлымыштым мый лым лийде колыштым. Тудын нерген шарнымашым тӱткын аралем. Икшывем да уныкам-влакат ачамым шарнен да жаплен, тудын подвигше дене кугешнен илаш тӱҥалыт манын ӱшанем.
Читайте нас в