Айдеме тунар ила, кунар тудым шарнат

Ялемын ийготшо кугу огыл: шушаш ийыште тудлан 100 ий темеш. Ял дене иктаҥаш пушеҥге икте веле - тиде Андуган Янгличевын Пураял гыч куснен толмеке шындыме пӱнчыжӧ. Ял покшелне, Андуган кочан ончычсо мелыкыштыже, кызыт кугезе уныкаже Павел Николаев ила. Пӱнчым Андуган коча 1928 ийыште, Пураял кожла гыч кӱнчен налын конден, Исан Шамиевын мелыкше деч ик метрым коден шынден. Ондак пошкудын пӧрт воктенжак лийын гынат, пӱнчӧ нигунам нигӧлан мешаен огыл. Мӧҥгешла, Андуганын пошкудыжо, Янсепа кувавай, пӱнчым ончен, Андуган ден Шамшиямал пошкудыжым, сареш колышо Эсан пелашыжым, шке илышыжын пиал дене темше кечылажым шарналтен. Пӱнчӧ йымалне, пече вес велне, теҥгылат шоген. Толшо уна-влак каналташ лектыныт, музиканым шоктен муреныт. Ужарген шинчыше пӱнчым ончен, кажне гана Андуган коча ден Шамшиямал ковам шарналтеныт. 

Пӱнчӧ йыгыре пошкудо-влакым келшен илаш таратыше пушеҥгыш савырнен. Пураял-влак Октябрьыш куснен кайыше еҥышт-влак нерген «Эн чояшт-влак куснен каеныт» манын ойленыт. Ала чын, ала уке, но яра верыш илаш толын шинчаш ик чоялык гына ок сите, шонем. Кӧргӧ, кап-кыл вий, уш-акылат кӱлыт. 

Ик «чояже» - Андуган коча. Куснен толмо пагытлан пеленышт ныл йоча гыч Айгалче ӱдырышт гына лийын. Пайрамбика, Пураялыш марлан лектын, Бакировмытын тукымыштым шуен. Николай эргышт Назипа пелашыж дене авашт-ачашт ден пырля, Октябрьыш куснен, посна сурт дене верланеныт. Микишка эргышт, Марин ял гыч Пашалчым налын, ешыж дене ондак Октябрьыште, вара Мариныште иленыт. Эн изиже, Айгалче, Анач ялыш Меҥылбай Умураковлан марлан лектын. Нуно ешыштышт вич икшывым куштеныт. Микишка Андугановын Михаил ден Мадина икшывыже-влак тулыкеш кодмеке, Мадинам Назипа кокаже (ачаштын изаштын ватыже) ончен куштен. Мадина Пӱрнӱш ялыш Володя Ильтимировлан марлан лектын. Андуган кочан лӱмжӧ йомын огыл: Николай Андугановын кокымшо эргыже, Михайла, тиде фамилийым умбакыже шуен. Михайлан куд икшывыжат Андуганов улыт. Тыгеракын, Андуган кочан тукымжо Красный Октябрьыште Андугановмыт ден Николаевмыт, Пураялыште Бакировмыт, Аначыште Умураковмыт, Пӱрнӱшыштӧ Ильтимировмыт, Казахстаныште Микишкинмыт улыт. Николайын кугу эргыже, Дмитрий, «Николаев» фамилийым шуен.  

Павел Николаев дене азап огеш лий гын, тидын дене кошарташат лиеш ыле.  Тудын кугезе кочаже Пураял гыч эше тополь дене олмапум конден шынден улмаш. Топольжо Пураялыштат, Октябрьыштат уремыште пӧрт воктенже кушкын. А олмапун историйже кужурак. Икымше империалистический сар годым Андуган пленыш логалын, немыч дене пашам ыштен илен улмаш. Олма пакчаже кугу, олмажат тамле лийын. Коча садым ончен. Эсен пӧртылын, тыгаяк олма садым кушташ шонен, олма тушым поген. Пӧртылмеке, ондак Пураялыште шынден, вара Октябрьышкат конден шынден. Ойлат, тывелне тудын гына олмаже шуко лийын. Пакчаштыже шынден кодымо олмапужо алят кушкеш, но кӱшыл укш-влак кошкаш тӱҥалыныт улмаш. Саде укш-влакым пӱчкын шуаш шонен, икана Павел кӱш кӱзен. «Ножовкем ик-кок гана веле шупшыльым - йолем ала мунчалтыш, ала укш тодылалте, мый мланде ӱмбалне, олмапу йымалне кием, кок йолемат тугылден. Коча шке олмапужым пӱчкаш пуэн огыл очыни, - шарналта Павел. - Тулеч вара пушеҥгым логалаш шонымашем йомо. Пӱнчӧ ден олмапу Андуган кочамым эше кужу жап шарныкташ тӱҥалыт. Тукымыштым шке воктекышт чумырат. Нуным ужын, ужарген пеледыт».