Беловмыт тукым дене кугешнен илена

Тынбай школ изак-шоляк Беловмыт лÿмым нумалеш. Тиде кундемлан чапым пуышо Беловмыт еш 1912 ийыште Дӧртыльӧ районысо Ишбулатово ял гыч Алексеевка починкаш илаш куснен - пайыш пуреныт, нунылан мландым пуэныт. Мария Петровна ден Ипат Ильич 11 икшывылан илышым пӧлекленыт. Лу эргым да ик ÿдырым ончен куштеныт, но луымшо икшыве - Дмитрий - изинек ош тӱня дене чеверласен. Нуно чыланат тÿҥалтыш шинчымашым кум уштыш тораште верланыше Тынбай школышто налыныт. Тиде еш кок генералым, кум лётчикым, кум медицина пашаеҥым ончен куштен. Кугу Ачамланде сарыште 8 эрге (Иван, Фёдор, Семён, Михаил, Григорий, Николай, Михаил, Александр) элнан тÿрлӧ луклаштыже тушман ваштареш геройла кредалыныт. Кумытшо (Фёдор, Семён, Михаил) сар пасуэш вуйыштым пыштеныт. Кумшо эрге, Емельян, 1937 ийыште репрессийыш логалын. Ворошиловград оласе пилот-влакым ямдылыме Военный школын авиатехникше, варарак Севастополь ола воктенсе пилот-влакым ямдылыме Военный школын 2-шо ранган воентехникше лийын. Эн изи Александр эргышт (1943-шо ийыште 17 ийым темен.) Чкаловский военно-авиационный училищын курсантше лийын. Сар каен шогымылан кӧра экзаменым экстренно сдатлен. Самырык рвезе сарын шучкылыкшым шке шинчаж дене ужын. Но боевой заданийым шуктымо годым 1952 ийыште колен. Беловмыт ешын илышыж дене пырля элнан вияҥме жапшым, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште кучедалше совет калыкын патырлыкшым, сар деч варасе илышым «Судьба семьи в судьбе страны» книгаште лудаш лиеш. Тудын авторжо - Алексеевка ялын эргыже Михаил Ипатович Белов, военный наука доктор, профессор, генерал-майор, Военный наука академийын еҥже. Михаил Ипатович книгаште кажне изажлан, шольыжлан, акажлан, ава-ачажлан посна ужашым пӧлеклен. Сар жапыште кугу патырлыкым ончыктышо изак-шоляк Беловмыт дене кугешнен илена. Совет элнам вияҥдымаште кугу пашам шуктен шогымыштлан вуйнам савена.

Сар гыч сеҥымаш дене пӧртылшӧ изак-шоляк-влак Тынбай школ дене пеҥгыде кылым кученыт. Нуно ик гана веле огыл школышто пагалыме уна лийыныт. Школ музейлан тÿҥалтышым пыштыше да кужу жап тудын пашажым виктарен шогышо Филимон Шайбакович Ибатов кугу пашам намиен. Поисковый группа дене музейлан поян материалым чумырен, вашлиймаш-влакым эртарен. Боевой да паша чап тоштерыште Беловмыт ешлан ик кугу ужашым пӧлеклыме.

Лу эрге коклаште визымше икшыве - Татьяна. Тудо Бурай районысо Тимошкино ялысе Николай Лобов дене ешым чумырен. Нуно Бурай селаште иленыт. 

Умбакыже нунын эргышт, армийын генералже Владимир Николаевич Лобов нерген мутемым шуем. Тений июнь тылзыште тудо 90 ияш лÿмгечыжым палемдыш. Тынбай школ дене тачысе кече мартеат кылым куча. Тÿҥалтыш класслаште Тынбай школышто тунеммыж дене кугешнен ила. Сулен налме канышыш лекмеке, родо-тукымжын шочмо ялышкыже идалыклан ик гана толын каяшак тыршен. Адакшым Ипат Ильич кочаже да Дмитрий изаже Алексеевка ялысе шÿгарыште курымашлык омо дене малат. Но ийготшо кугулан кӧра пытартыш жапыште кылым телефон гоч веле кучаш логалеш. Ял калык, школ коллектив лÿм дене Ф.Ш. Ибатов тудым 90 ияш лÿмгечыж дене шокшын саламлен. В. Лобов ял илышым порын шарналтен да кугу таум ойлен. «Авамын иза-шольыжо-влак мыланем ончыкылык илышыштем кугу пример лийыныт, кова-кочам дене ик жап илымем да марий йоча-влак коклаште тунеммем ÿмырешлан ушешем келге кышам коденыт. Тидым порын шарнен илем», - ик гана огыл ойлен школышто вашлиймаш годым. Тунемше-влакым патриотизм шÿлышеш куштымаште Владимир Николаевич кугу пашам шуктен. Тудо тунемше да туныктышо-влак дене кылым вашке муын моштен. Мутланымаш годым шочмо кундемым йӧратымыже, тудын дене кугешнымыже шижалтын. Тунемше-влакланат Шочмо элым йӧраташ, сайын тунемаш, кугуракым, туныктышым пагалаш, ава-ачалан полшаш, пашам тыршен ышташ кÿлмӧ нерген ойлен. Ушан, моткоч шуко палыше да проста улмыж дене ойыртемалтын. 

1954 ийыште В.Н. Лобов армийыш каен. Тиде жап гыч уло илышыже элнан Вооружённый Вийже дене кылдалтын. Тыглай салтак гыч армийын генералже марте, рядовой гыч Генеральный штабын начальникше марте кушкын. Тудын лÿмжӧ Б. Шапошников, К. Мерецков, А. Василевский, Г. Жуков да моло палыме полководец-влак дене йыгыре шога. Нуно тÿрлӧ жапыште Совет Ушемын Вооружённый Вийжын тÿҥ рÿдержым вуйлатеныт. В. Лобов РФ Федеральный Собранийын Кугыжаныш Дума председательжын советникше, ончыч Президент, вара Правительство пеленсе эксперт комиссийын еҥже лийын. 

Владимир Николаевичым ятыр кугыжаныш награда дене суапландареныт. Тиде Йошкар Знамя, Кутузов лӱмеш кокымшо степенян, Суворов лӱмеш кумшо степенян, Йошкар Шÿдыр, РФ-ын Мужество, Чап да Келшымаш орден-влак да молат. Историй наука кандидат (1985), военный наука доктор (1988), профессор улеш, Естественный наука академийын удостоверенийжым налын (1991). Тудо ятыр книган авторжо семын палыме.

Ялысе тыглай кресаньыкын эргыже кузе тыгай кÿкшытыш шуын? Вашмут тыгай: тудо чарныде тунемын да тунемын эре «визытанлан» гына. 1959 ийыште Рязаньысе артиллерийский училищым, 1967 ийыште М. Фрунзе лÿмеш Военный академийым, 1979 ийыште Генеральный штабын академийжым чыла «визытанлан» тунем лектын. 

Владимир Николаевич Валентина Фёдоровна пелашыже дене Андрей эргым да Елена ÿдырым ончен куштеныт. Владимир, Андрей, Никита уныка да кугезе уныка-влаклан куанен илат. Кызыт Владимир Николаевичын военный пашажым Андрей эргыже да уныкаже-влак шуят. Ийготшо кугу гынат, пÿсӧ уш-акылан улеш да чылажымат шарнен ила. 90 ий темме лÿмеш республикысе телепередачылан пуымо интервьюштыжо тиде раш коеш. Кугу Ачамланде сарыште сеҥымылан 80 ий темме лÿмеш эртарыме военный парадын участникше лийын.

Теве тыгай чапланыше еш-влак коклаштына иленыт да илат, сай илышым кондышаш верч эллан служитленыт, военный пашам шуктеныт, генерал марте кушкыныт. Нунын пÿтынь илышышт да подвигышт нерген ятыр статьям, книгам возаш, кином сниматлаш лиеш.