Армийыште служитлымем ушеш возеш…

Мый Ленинградыште озанлык частьыште электриклан служитлышым. Вӱдйымал пушышкат логалаш лиеш ыле, но тушто кум ий служитлаш кӱлын, а озанлык частьыште - кок ий гына, садлан чояланаш логале. 

Медосмотр годым комиссий вӱдыштӧ лӱҥгыктымым кузе чытымым тергыш. Подшипникан пӱкеныш шинчам кумен шичман да вара ошкыл ончыктыман ыле. Тидым ныл врач эскерен. 

Ик старшина саде пӱкеным тышке-тушко пӧрдыкташ тӱҥале. Мый, шинчам ӱлыкӧ волтышымат, ончен шинчем. Кынелмек, тайнышт-тайнышт каен ончыктышым. «Теҥыз флотышто служитлаш огеш йӧрӧ», - маньыч. 

Кӧн шукырак служитлымыже шуын? Самырык жап вет! Адакшым йырым-йыр пасусо пеледыш гай мотор ӱдыр-влак пӧрдыныт. 

* * *

Увольненийыш колтыштат, Невский проспект дене Чормак рвезе Евгений Бакиров дене марла мутланен ошкылына. Еҥ шуко гынат, мыланна корным пуат. Садовый уремым эртымеке, мемнан дек ик рвезе лишеме.

- Рвезе-влак, могай эл гыч улыда? - рушла йодеш.

- Совет Союз гыч! - манына. 

- А молан ойлымыдам ом умыло?  

- Ме вет марла мутланена. 

- А марий-влак кушто илат? - палынеже. 

- Башкирийыште!  

- Тушто башкир-влак илат огыл мо? А марий-влакын олашт уло?

- Уло. Йошкар-Ола, - вашештышым. 

- Умылышым, - каласышат, шке корныж дене ошкыльо. 

* * *

Армийыште мый мер пашалан шӱмаҥым. Мыйым комсомол секретарьлан сайлышт. Икана Военно-морской флотын комсомол собранийышкыже колтышт. Погынымаш Фрунзе лӱмеш Военно-морской училищын актовый залыштыже эртыш. Тушко СССР-ын Военно-морской флотшын главкомжо С.Г. Горшков миен ыле. Тудо президиумын икымше радамыштыже шинчыш. 

Мыйым нылымше радамыш шындышт, ик могырнем - контр-адмирал, вес могырно - вице-адмирал. Залыште еҥ шуко, путырак шокшо. Мый наряд деч вара миенамат, мален колтенам, контр-адмиралын вачышкыже вуемым пыштенам. Тудо вачыж дене икмыняр гана кынелтыш. Вара «осал улеш» манын шоналтенам, очыни: вуем вес могырко - вице-адмиралын вачыш - тайнен. Икмыняр жап гыч тудо «Салтак йолташ, мый умылем: салтакын службыжо неле. Пел шагат вачыштем малышда. Тольык нердам тунаржак ида коргыкто. Ончылно Военно-морской флотын главкомжо шинча. Тудо мом каласа?» мане.

* * * 

Армийыште электрик пашам шуктышым. Ме Кронштадтысе судоремонтный заводлан калорифер-влакым ямдылена ыле. Тушто телыжат-кеҥежшат корабль-влакым тӧрлатеныт да чиялтеныт. Чиям кошташ калорифер-влак кӱлыныт (Кызыт тудым «теплопушка» маныт). Кеҥежлан калорифер шукак огеш кӱл, садлан мыйым «калым» пашалан - утюг дене линолеумым ушкалаш туныктышт. Ятыр офицерын пачерыштыже линолеумым ушкалышым. 

Икана эҥер-влак кокласе У Голландий отрош колтышт. Тушто Балтий флотын вургем складше да мастерской верланеныт ыле. Мастерскойышто маршал, генерал да адмирал-влаклан шӧртньӧ шӱртӧ дене погоным ыштеныт. Пӧлемжат шуко ыле: иктыштыже гражданский-влак шке пашаштым ыштат, весыштыже стройбат ачалыме пашам шукта.

Икмыняр кече эртымек, кечывалым чыланнам ик вере чумырышт. СССР оборона министрлан ыштыме погон йомын улмаш. «Те гына налын кертында, - маныт. - Шке шоныза: тидым военный прокуратура шымлаш тӱҥалеш але, коклаштыда шолыштшо еҥым муын, погон-влакым олмышкыжо пыштен кодеда. Ме кӧ да молан налмым огына йод». Вара стройбат-влак шкевуя угыч погынышт. СССР оборона министрын погонжым узбек рвезе налын улмаш. «Молан нальыч?» манын йодмылан чынжым каласыш: «На дэмбел котел пойти».