Тора жап гоч солнышо йӱксавыш

Чынжым каласаш гын, пешак ужмем, вашлиймем шуын, но тӱрлӧ амал мешаен. А тений тунар толмем, пырля тунемме йолташ-влакым ужмем шуын - вич ий ик еш гай иленнас! Чыла сомылым кудалтен, чоҥештышым олаш, вашлиймашке. Вет пел курымымат вонченна: ала умбакыже илена, ала уке. Рвезе годсо йолташ-влакым уждеак, ош тӱня денат чеверласаш лиеш.

Вашлиям йолташ-влакым, шонем, кеч ик татлан студент жапыш пӧртылам. Кураторна эше тунамак мыланна ойла ыле: «Тиде тендан эн пиалан жапда. Ӱмырдам пӧлемыште петыралт шинчен ида эртаре, чыла вере шуаш тыршыза». Чын ойлен улмаш! Тунам тудо мемнан кызытсе ийготна дечат кугурак ыле.

Пырля тунемме йолташ-влак уже чалемше ӱпан, куптыргаш тӱҥалше чуриян, солидный айдеме улыт. Илыш пӧрдем кӧм кӱшкӧ нӧлталын, кӧм ӱлыкӧ темдалын; кӧм кече ырыктен, а кӧлан тылзе волгыдо вел логалын... Шинчышна, шарналтышна оҥай пиалан жапнам: куаненат, воштылынат, ойганенат нална... Вашлиймаш мучаште мемнан группын старостаже Миша, воктекем шинчын, кидышкем серышым пыштыш да каласыш: «Тиде серыш мый денем ынде иктаж коло вич ий аралалтеш, но тылат пуаш нимогай йӧн ыш лий. Кажне вашлиймашке толатак манын вученам. Адакше ынде Сергеят, серышын озаже, ош тӱняште уке - вич ий ончыч илыш дене чеверласыш. Тидыжым колынат докан. Вараш гынат, серышыжым пуэм, Сергейын йодмыжым шуктем».

...А кызыт шинчем вашлиймаш деч вара унагудысо пӧлемыште да икымше йӧратымашемын, Сергейын, коло вич ий ончыч возымо серышыжым лудам. Ушем дене уэш студент жапыш пӧртылам.

«Салам, Таня! Кунам-гынат тиде возымем тыйын кидыш логалеш, да мыйым уэш шарналтет. Ойлат, эртыше дене илаш ок лий. А ончылно пычкемыш, йӱштӧ, шеҥгелне кече онча, волгыдо гын, кушко савырнет? Да, кушто волгыдо, шокшо - тушко!

Эше ик гана тылат ушештарынем: йӧратенам да йӧратем тыйым, тыйым веле! Пуйырымашна тыге савырнымылан мый шке гына титакан улам. Ӱшан дене иленам - ала титакемым мондет, шоненам? Но эртышым пӧртылташ ок лий улмаш. Илыш -  книга огыл, пужен возаш ок лий. Колынам, тыят марлан лектынат. Пиалан лий! Сергей».

Коло вич ий гоч чоҥештен толшо икымше йӧратымашемын йӱксавышыже. Сергей!.. Студент жап чоныштем поро, пиалан шарнымаш семын кодын. Пуйырымашна тугай лийын докан. Ме вет кече гай волгалтынна. Шӱмыштына улшо шижмаш чурийышкына, койышышкына лектын улмаш. Шылтен кертын огынал ӧрдыж шинча деч! Тудден куштымаш кружокышто палыме лийынна. Сергейын кидшым кучымек, шинчашкыже ончальым... Ылыже тулна, пуйто волгенче ылыжтен кукшо оргажым! Алла Константиновнат, вуйлатышына, мемнан ӱмбак, куаннам лош пайлышыла, мемнан верч йывыртен, эре шыргыж онча ыле. Ме эре коктын лияш тыршенна. Икте-весылан нимом ойлаш кӱлын огыл, шинчаончалтыш дене мутланенна, умыленна, куаненна!

Телым, стипендийым налмек, кинош, театрыш коштынна. Тӱнӧ чатлама йӱштӧ годым чылан автобус кӧргыш вашкеныт, а мыланна шокшо чучын. Икте-весе пелен шукырак лияш манын, тӱшкагудо марте йолын ошкылынна. Кӱшыч йогышо лумлан куаненна, икте-весым лум дене йӱштылтенна. А шошым, кеҥежым, шыжым Марий паркыш вашкенна, куштенна-муренна, ӱдыр-рвезе-влакым эскеренна, шкенам ончыктенна. Марий паркшат уке ынде - шарнаш веле кодын.

Тый, шке группет дене пырля стройотрядыш, Астрахань велке арбуз погаш миен толмеке, мылам медальонан ший шинчырым пӧлеклышыч. Эх, ме вет тый денет йӧратымаш кумыл дене темын ташлыше Эчук ден Салика лийынна. Медальоным алят оҥ пеленем кондыштарем. Почат: кӧргыштыжӧ, ончыл велне мариемын, Сашан, фотосӱретше, а тупела велне - тыйын.

Пиалан лийынна. А пиал изи киса кайык гай вел улмаш. Ом колто манын, кидешет кормыжтал кучет - эмгатен, пуштын кертат. Кидетым луштарет - мучыштен, чоҥештен кая. Итат сусырто, итат мучыштаре - тунам пиалет пеленет лиеш.

Но, мо лийын гынат, лийын ынде, нимом мӧҥгеш савыраш ок лий. Чонет кумда, йӧратымаш тулет кече гай шокшо лийыныт докан, садлан иканаште кок ӱдыр дене вашлийынат. А мый йӧратымашем дене сокыр да соҥгыра лийынам. Шоненам,  мый - тыйын, а тый - мыйын, да точка. Ончыкыжым пырля лиймылан ӱшанен, планым чоҥенам.

Тыгай рвезым кузе от йӧрате?! Тый вет ик шинчаончалтышет денак ийым шулыктарен кертат ыле. Да, ыле... Уке, чоныштем ӧпке, кочо, ойго кодын огытыл. Ик велым, жап эмлен, а вес велым - марием. А жапыштыже кочо ыле...

Мый, пашам ышташ тӱҥалмек, ик ий гыч марлан лектым. Ондак шке орланем ыле - ом йӧрате вет, ондалем айдемым, шоненам. Но... Ялысе школышто туныктымо деч посна мылам клубыштат тӱрлӧ вашлиймашым, пайрем-влакым вӱдаш пернен. Тидлан ешарен тӱленыт, да шканемат оҥай лийын. Тыге икана шоҥго павай ден кокайын шӧртньӧ сӱаныштым вӱдаш логале. Куптыргышо чуриян, чал ӱпан кочай ден ковай шинчат йыгыре, вачышт дене эҥертен. Илыме ӱмырыштышт тӱрлыжат лийын докан. Куд йочам ончен куштеныт. Икшывышт шке ешышт дене шот дене илат, нунылан шуко уныкам пӧлекленыт. Илыш пуламырыште иктыжат йомын кодын огыл, шулдырышт виян лийын.

Ала-мо мыйым тӱкыш пайремыште тиде йодышым пуаш. Чал вуян, поро шинчан кокай деч «Павайлан йӧратен марлан лектынат да йӧратен иленат мо?» манын йодым. Мыйже вет, ораде, «Йӧратен марлан лектынам да йӧратен иленам» манмым вученам. А вашмутшо тыгай лие: «Уке, йӧратен омыл. Но ӱшанле эҥертышыже, чын йолташыже лияш тыршен иленам». Мылам йӧндымын чучын колтыш. А клубыш, пайремыш мийыше калык, кынел шогалын, рӱж совым кыраш тӱҥале. Шоҥго кокайын шинчажат вӱдыжгыш. Павайже ӱмбакыже шыргыж ончале. 

Мыйже самырык ушем дене тунам тиде ойым умылен моштен омыл. Илышын курык вуйжо гыч каласыме шомакын келгытшым да кумдыкшым варарак гына умылаш тӱҥальым.

Йӧратен ушнаш, илаш - тиде чотак сай, куаныман веле. Тыге кажнат сеҥа, но кажнылан тыге пуйыралтын огыл. А теве пагалыме негызеш ешым чоҥаш кугу чытыш да вий кӱлыт! Тиде кокайын ушан ойжылан, илышым умылаш полшымыжлан тачат тауштем. Тудо марием ӱмбак вес шинча дене ончаш, аклаш таратыш. Ӱшанле, поро, тыматле чын пӧръеҥ ыле. Икшывына-влак тудым нигунам подылшым ужын огытыл. Мый Саша дене кӱ пырдыж шеҥгелне илыме гай иленам. Пагаленам, а вара... йӧраташ тӱҥальым. Марием дене вашлийыктен ушымыжлан пуйырымашемлан тау мутым веле каласаш кодеш.

Но чыла эртыше жапыште веле шарналташ логалеш. Сашамымат шучко чер кодшо ийын воктечем наҥгайыш. Куан ден ойго эре пырля коштыт. А кодыч пеленем марием гаяк ӱшанле, поро, мыйым йӧратыше да йӧратыме эргым ден ӱдырем. Нунат мый гаемак пиалан лийышт, поро ӱшанле илыш йолташым вашлийышт манын тыланем.