Шоҥгылык чарак огыл

М.И. Ирдубаева 1939 ий 20 январьыште шочын. Ачажын, Эрдыбай Кумужбаевын, сарыш кайымыж годым ӱдырлан кок ий веле лийын, сандене ачажым сайын ок шарне. Эрдыбай Кумужбаевич мӧҥгӧ пӧртылын огыл, Москвам аралымаште колен. 

Кугу Ачамланде сар 80 ий ончыч пытен. Кызытсе 80-90 ияш еҥ-влакын йоча жапышт лийын огыл, манаш лиеш, вет нунын эн сӧрал пагытышт сар жапыште эртен.

Тиде тукымлан шужымашым, неле да йӧсӧ илышым чыташ, сарыште кредалше ачашт ден изашт верч ойгыраш пернен. Шукышт изинек пасушто, завод ден фабрикылаште тыршеныт.  Кажныштын пӱрымашышт тӱрлӧ, туге гынат нуным икте ушен шога - икшыве-влак йоча жапым ужде кушкыныт. Жап шуде кугемыныт, пашам ыштеныт. Модын куржталаш жапышт лийын огыл.

А вет тиде шучко жапым шарныше еҥ-влак кажне ийын шагалем толыт. Сарыште кредалше салтак-влак кодынат огытыл, манаш лиеш.

Мария Ирдубаевнан йоча жапшат сар да тудын деч варасе ийлаште эртен. Тудланат жап шуде кугемашыже пернен. Изинек аважлан полшен, вара 14 ияш йоча колхоз пашаш кошташ тӱҥалын: шыдаҥ ден уржа пасушто шӱкшудым кӱрын, моло пашамат шуктен. Кӱрмӧ шӱкым мӧҥгышкӧ конденыт, тыге кеч изиш гынат телылан вольыклан шудо лийын. Изиш кугеммеке, колхоз пакчаште тыршен - киярым, кешырым, помидорым, йошкарушменым ӱден, шӱкшудым кӱрын. Кеҥежым колхоз олыкыш (тудым калыкыште «Мир олык» маныныт) шудым солаш коштын. Шудым поген пытарымеке, пасулаште пурса ден клеверым соленыт.

Пенсийыш лекмыж марте вакшыште пашам ыштен. Канаш лекмекат йокрокланен шинчен огыл, шуко вольыкым ончен. Ынде вольыкшо уке гынат, кызыт мартеат шудым солен пога. 

«Пӧртыштӧ яра кийымешке, тоям наламат, урем мучко коштын савырнем. Пӧртыштӧ гына шинчен, вуй коршта, яндар южышкат лектын пурыман», - ойла Маня кока. 

 Теве кӧ деч рвезе ден ӱдыр-шамычлан примерым налаш кӱлеш, телефон да компьютер воктене гына шинчыман огыл.