Тале сарзын лӱмжым шукын палат

Тиде рвезе да ача-аваже, шочшышт нерген уэш каласкалыме шуэш. Молан? Тӱҥжӧ - тудын дене кугешныме кумыл тидым ышташ тарата. Икымше гана видеороликым ончымек, оҥем генералын орден да медаль дене темше оҥжо гай ончык кадырген лекте, Денисын патырлыкше дене кугешныме кумыл чоныштем умыла вӱдым пыштен овартыме руаш гай нӧлталалте. Кузе уке гын, Илиш марий вет! Ош Виче воктенсе яллаште «Виче велын», Пошкырт кундемысе-влак «Мемнан Пошкыртын» манын каласен кугешнат. Эше «Российын». А Марин ялыште илыше-влак нерген ойлыманат огыл, «вич ыршияш окса гай» йылгыжыт докан. Тиде тыгак лийшаш, шонем: ме, Денис Айтиевын шуктымо пашаже, патырлыкше дене кугешныше-влак, ача-аважын туп-вачыштым шӱдӧ пачаш вӱчкен, «рахмат» мутнам ойлышаш улына.

Денис нерген шукырак палаш шонен, Марин ялысе шочшем-влак деке йыҥгыртышым. Аважын, Рая акайын, номержым тиде еш нерген порын ойлен пуышт. Марин ялым пӱтынь Россий мучко чапландарыше рвезе дене кузе от кугешне?! Йыҥгыртен, эн ондак Денисын аважлан, Рая акайлан, таум ойлышым да эргыже, ешыже нерген каласкалаш йодым.

«Денис - мемнан кокымшо эргына, 1997-ше ийыште шочын, кызыт 28 ияш улеш, - ойлаш тӱҥале аваже. - Изинекак ачаж пелен кошташ йӧратен. Суртыштынат сомылым шукташ кумылын полшен. Андреевка кыдалаш школышто 9-ше классым тунем пытарымек, профтехучилищыште автомеханиклан тунем лекте. 2016-17-ше ийлаште армийыште служитлен пӧртыльӧ. Каласаш кӱлеш, тудо школышто тунеммыж годымак военный лияш шона ыле. Школышто тунеммыже жапыште шуко ушкалым ашненна. А тӱҥ эҥертыш Артём ден Денис эргына-влак лийыныт. Шукыж годым, школыш кайымешкыштак, эрдене вӱташ лектын, чыла сомылым ворандарен коденыт. Кажне кечын школыш ныл-вич километрым йолын коштыныт. А тунем пӧртылмек, адак вӱтасе чыла вольыкым нуно пукшеныт-йӱктеныт. Кузе уке гын, ме Вениамин дене эре пашаште лийынна. Ачашт, пенсийыш лекмешкыже, шоферлан ыштыш, эре корнышто, а мый ондак заправкыште, кладовщиклан ыштышым, ятыр ий фермыште ушкалым лӱштышым. Тиде веле мо, мариемын шочшыжо-влак туткарыш логалмек, кум икшывышт йочапӧртыш ынже логал манын, нунылан опекунствым оформитлышна. Нуныланат Денис изашт семын лие.

Илышыжым военный профессий дене кылдаш шонымашак Денисым 2021-ше ийыште Россий армий дене контрактым подписатлаш таратен. Тудо Самара олаште служитлаш тӱҥале. Тушеч Украиныш командировкыш коштын. А 2022-шо ийыште СВО тӱҥалын. Дениснат тушто икымше кече гычак. Икмыняр жап гыч отпускыш пӧртыльӧ.

Шкенан ийготна уже кугу, Вениаминлан - 69, мылам - 65 ий. Кугу эргына, аварийыш логалын, илыш гыч кайыш. А Денисна сарыште. Лӱдыкшӧ, ончыкыжо мемнам кӧ онча? Сӧрвален, шортын, тудым мӧҥгеш пӧртылтышна. Но кужашлан огыл улмаш, садак, мыланна ойлыдеак, уэш контрактым подписатлен. 2024 ий январь тылзыште, йыҥгыртен, мыланна «Ачай, авай, мыйым ида йомдаре, ида тургыжлане, мый СВО-што улам» манын каласыш.  

Эргына койыш-шоктышыж дене ачажлан ушаген: шагал ойла, кеч-могай пашамат писын да мучаш марте шуктен ышта. Ме суртыштына илымыж годым тудлан кеч-момат шкаланна семын ӱшаненна. Тиде койышыжо изинек пашам ыштен кушмыжлан кӧра шуаралтын докан. Вес велым, тудлан шуаралташ Ош Вичын кӱкшӧ серыште верланыше шочмо Марин ялжат, пошкудо-влакат, пырля модын кушмо йолташыже-влакат мыняр-гынат полшеныт. Ял калыкнат вет Виче сер гыч койшо пӱртӱс семын кумда чонан, пашаче. Даже уремнат эркын, кумда. Калыкшат келшен ила, ваш-ваш полша. Изинекак Ош Вичеш йӱштылын, икте-весышт дене таҥасен, ик сер гыч весыш ийын вончен, койыш-шоктышыштат пеҥгыдемын докан.

Телефон дене йыҥгыртымыж годымат шкеж нерген шагал ойла. «Ида ойгыро, чыла сай. Те кузе?» - шукыракше йодыштеш. Эсогыл Москваш мийымыж годымат, йыҥгыртен, «Ачай, авай, мый аэропортышто улам» веле мане. Иктаж-кӧм вашлиеш але ужата манын шонышна. А видеороликысе событийым ӱдырна интернетыште муын ончыктыш.

Ачаж ден коктынат куаненна. Могай ача-ава шкенжын икшывыжын поро пашажлан ок куане. Эше илыше кодмыжлан да Айтиев фамилийнам кӱшнӧ кучымыжлан йывыртенна. А вес велым, шинча ынже воч ыле манынат лӱдына. Пошкудына, палымына, йолташна-влакат эргына дене кугешнат. Мый шкеже Шаран районын улам, тушечат мемнам шочшына-влак йыҥгыртен саламлат. Денисын СВО-што улмыжым нунат роликым ончен веле паленыт. Тачысе кечын эргына уэш шке частьыштыже улеш, вашке отпускыш пӧртылаш шона. Ме йӱдшӧ-кечыже тудын верч тургыжланен илена. Аралыше суксыжо эре пеленже лийже манын, Юмым сӧрвалена, Дениснам арален кондыштарен, таза-эсен пӧртылтыжӧ ыле манын шонена», - кошартыш мутшым Рая акай. 

А мылам «Чылаланат эсен лияш пуйырыжо» манын чеверласаш гына кодо. Пытартышлан, Денис нерген шукырак еҥ палыже манме шонымаш дене район газет редакцийыш пурен, Рая акайын телефон номержым пуышымат, нуно йодыч: «Денис тыйын шочшет мо? Вашештышым: «Шочшем, ик районышто илена!»