Шочмо ялжым илышыж дене чапландара

Тиде фотошто - Радик ТИМЕРГАЗИН, поро чонан, уста айдеме, шахматист. Тудо илыш чодыраште йомын кодшо еҥ огыл, а шахмат дене спорт мастерыш кандидат. «Король-влак» дене эше Бирск оласе спецшколын кокымшо классыштыже тунеммыж годымак модаш тӱҥалын да тиде спортым ӱмырешлан йӧратен. Мо тугай «шах», «мат», «пат», кажне фигурын вийже, йӧнжӧ, верже - тудлан чылажат оҥай лийын. Шахмат сандалык вуйжым пӱтынек авалтен: изи гына пешка, а кузе, талын миен шуын, ферзьыш «савырнен» кертеш, шке «корольжым» аралаш лӱдде, чаманыде, илышыжым пуэн кертеш...

Р.Р. Тимергазин. Еш архив гыч налме фото.Р.Р. Тимергазин. Еш архив гыч налме фото.
Р.Р. Тимергазин. Еш архив гыч налме фото.

Радик - Гулсепа ден Тимерян Тимергазинмытын кумшо икшывышт, ӱшанышт.  Вучымо эрге, но Валя ден Анилан шольыштын пылышыже шочынак йӧршеш колын огыл. Ош тӱнян чыла сылнылыкшым Радик шинча дене ужын, чонжо дене шижын веле кертын. Ава-ачан йӧратымашыже - чиктен-пукшен, ӧндал-вӱчкен куштымаш веле огыл, тиде эше ончыкылык илышлан ямдылымаш, чоҥештышаш шулдыржым вияҥдымаш. Ачажын шольыжо Темырбайын каҥашыже почеш (Жапыштыже палыме фотограф лийын.), эргыштын ончыкылыкшо нерген тургыжланен, Радикым Бирск оласе коррекционный спецшколыш тунемаш намиеныт. Тыгай школышто йоча илышыште шке вержым муаш тунемеш. «Шахмат дене 2-шо классыште тунеммем годым модаш тӱҥальым, тунам шукын модыныт. Мылам кузе модаш, «кошташ», «кочкаш», сеҥаш палаш путырак оҥай ыле», - шарналтен каласкала Радик Тимерянович. 

Школышто тунемме ий-влак - мастарлыкым шуарыме жап. Каникуллан рвезе шочмо Красный Октябрь ялышкыже пӧртылын. Шке таҥашыже-влак коклаште тудо кӱкшырак, виянрак лийын, сайын ийын моштен, ерыште ийын таҥасымаште Радикым нигӧ эртен кертын огыл. «Пылыш колдымо еҥ-влаклан пӱртӱс вийым пӧлекла», - калыкыште тыге ойлымымат колаш лийын. Пӱртӱс иктым налеш гын, весым утларак пуа. Шахмат кружокышто, урок деч вара интернатыште, тӱрлӧ турнирлаште модмаш - чыла тиде Радикын модмо мастарлыкшым шуарен. Варарак Уфаште заводысо шахматист-влак дене яра жапыште модмаште тудо сай шахматист улмыж дене чапланен. Радик Тимерянович заводышто, районысо, ола турнирлаште модын да сеҥаш тӱҥалын. Виян спортсменын лӱмжӧ писын шарлен. Республикысе, зональный, элысе турнирлаште, кеҥежымсе, телымсе Спартакиадылаште устан модын. 1992 ийыште тудлан «шахмат дене спорт мастерыш кандидат» лӱмым пуэныт. Сеҥымашыже-влак нерген кубок, шӧртньӧ, ший да той медаль, диплом-влак каласкалат. 

Тачысе кечын Радик Тимерянович сулен налме канышыште улеш. Ешыж дене Уфа олаште ила. Тудым тачат вашлиймашыш, тӱрлӧ турнирыш ӱжыт, кызытат шкенжын оҥай ходшо, комбинацийже дене ӧрыктарен куандара. Йӧратыме, ӱшанле Вера пелашыже дене кок эргым ончен куштеныт, кова-коча улыт. Эргышт-влакат ачашт семынак шахматым йӧратат. «Вера чӱчӱньӧ тул гай: пашашкат, икшыве-влакым, пелашыжым ончашат, пӧртым эре арун кучашат - чыла шуэш. Ӱстембалже эре поян. Нунын деч кажне гана нӧлталалтше кумылан, ешыштлан, чӱчӱньылан куанен пӧртылам. Мо оҥайже, Радик чӱчӱ пачерысе мебельым чыла шке кидше дене ыштен. Да кузе ыштен - ончен куанет!» - ойла Вера нерген нунын деке чӱчкыдын унала мийыше шӱжарышт. 

Ойлат, койыш-шоктыш вӱр дене тукым гыч куснен толеш. Радик Тимеряновичын аваже велым кок шочмо шӱжарже Валентина Васильева (Байгильдина) дартс дене тӱнямбал кӱкшытан спорт мастер, ече дене куржталмаште спорт мастерыш кандидат улеш. А ачаже самырыкше годым ДОСААФ-ыште парашют дене тӧрштылын улмаш. 94 ияш Тимерян Тимергазинович дене мутланен шинчыме годым ДОСААФ-ын пуымо удостоверенийжым ончыктыш. Тале шахматистна ачаж деке пӧртылмыж еда шочмо ялжын уремже дене эрта, пӱям, чодырам ончал савырна. Шке семынже йоча жапшым куанен шарналта. Шочмо кундемже тудлан илаш вийым пӧлекла!

Автор:Ф. БАЙТУКОВ. Красный Октябрь ял, Илиш район.
Читайте нас