Шолыштшо нӓсыл

«ЧОЛМАН» ГАЗЕТЫМ МАX-ЫШТЕ ЛУДЫНА!

Ватыже колымек, Эрдыган нудыжым, Шымавикам, марлан налаш шонен. Шымавика торешланен: кугурак акаже Кувыка деч ончыч марлан лекташ ойӧрылан шотлен. Эрдыган Шымавикам шолышташ шонен пыштен.

Ямле кеҥеж кечын Яныш кугыза, Кувыка ден Сулека уныкаже-влакым пеленже налын, Арланыш йолын унала каен. Тидым шолышташ шонышо Эрдыган колын да Такия ден Арлан корнеш ӱдырым авырен кодаш планым ыштен.

Яныш кугызан мӧҥгеш пӧртылшаш кечыжлан Эрдыган да тарлыме кум-ныл марий Такия ден Арлан кокласе Актанышбаш курык тӧвасе пасугапка дек миеныт.

Кужаш вучаш логалын огыл. Янышын уржа кокла гыч кокыралтен-кокыралтен толмыжо шоктен. Шолыштшо-влак пӱсештыныт.

- Эх, Шымавика уке. Кувыка ден Сулека гына, - толын лекмыштым ужын пелештен Эрдыган. - Мый Кувыкам налаш ом келше.

- Теве тыланет «Ом келше!» - пырля шолышташ мийыше илалшырак марий Пектемыр Эрдыганым тупшо гыч лупш дене чыжат эзылтарен. - Тылат кок гана ӱдыр шолышташ ом мий! Савыре имнетым! - манын да Янышымат лупшыж дене лупшал пуэн.

- Веҥе, молан тыге? Могай паша верч мыйым лупшкедылат? - Яныш нимом умылен кертын огыл.

Ты жапыште Пектемыр Кувыкам орваш налын шынденат, шолышташ мийыше-влак мӧҥгӧ велыш чымалтыныт.

Эрдыган ден Кувыкан поче-поче кок эргышт, Ардыган (Мыйын кочам лиеш.) ден Ардаш шочыныт. Эльяс кугыза Эрдыганым, суртым ыштен, ик пачаш дене вольыкым пуэн, посна луктын. Посна лукмын амалжылан Эрдыганын чарныде йӱмыжым да Камбаркеш ик воз шурным имньыге-моге йомдарен толмыжымат шотленыт.

Тыге Кувыка мыйын кугезе-кугезе ковам лийын. «Молан мӧҥгеш шыч курж?» манын йодмылан Кувыка «Каче суртыш толмек, марий йӱла почеш мӧҥгеш каяш огеш йӧрӧ» манын.

Посна лекмекат, Эрдыган йӱмыжым чарнен огыл, сурт погым кошартымеш йӱын. Ситыдымыжлан ватыжын шондык кӧргыжымат актараш тӱҥалын. Кувыкан тыгай марий дене илымыже шуын огыл, но кок икшыве дене ойырлаш тоштын огыл. Сандене закон почеш ойырлыде гына эргыже-влак дене пырля ачаж деке Такияш илаш пӧртылын.

Такия гыч Кувыкам Йывангасолаш вате колышо марийлан, темлен, сӧрастарен, марлан пуэныт. Ешартышыжлан чокындареныт (Йывангасола крешын ял улмаш.), Кувыка Екатеринаш савырнен.

Кувыкан (Екатеринан) ты марийжат шотдымырак улмаш. Чонжылан келшен огыл, адакше икшывыже-влакымат сагынен илен. Сандене, йӧным муын, марийжылан тыркӱмыжым пукшен. Марийжым тыге пуштмым иктат пален огыл, шоҥгеммекыже гына ойлен.

Ачаж ден родо-шочшыжо-влак Эрдыганым уэш Кувыкам марлан налаш таратеныт. Но тудо христиан вера кӱштымӧ почеш креститлалтше еҥым налын кертын огыл, шкаланжат креститлалташ кӱлын. 28 ияш Эрдыган, 12 ияш Ардыган да 10 ияш Ардаш эргыже-влак Йывангасолаш миен креститлалтыныт. Эрдыганлан Павел лӱмым да Иванов фамилийым, Ардыганлан Петр да Ардашлан Павел лӱмым пуэныт. Эрдыган, Кувыкам уэшлан налмекше, шукат илен кертын огыл, вашке колен. 

Кувыка кок эргыж дене Такияш илаш каен. Ардыган (Петр. Садлан ме Петров, марлаже Ардыганов улына) ден Ардаш (Павыл) эргыже-влак батрачитленыт.

24 ияш Ардыган Чормак нӓсыл шочшыжо-влак полшымо дене у уремеш (тунам Такия урем маныныт) изи гына пӧртым ыштен. Акяряй изаже тудлан Музек ял гыч пеҥгыдын илыше марийын, Вӧдырын, тулыкеш кодшо 16 ияш ӱдыржым, Аннам, налаш темлен. Аннан марлан толмо годым Ардыганын изи пӧртшӧ да ола алашаж деч посна ниможат лийын огыл. Аннам ялысе койдарчык марий-влак шуко игылтыныт, «Шайык Ардыганын йошкар вуйжылан кызынен тольыч мо?» маныныт. Ардыган чынжымак тыгай улмаш. Семык годым йӱшывуя лӱҥгалтыш гыч шуҥгалтынат, шола шинчаже кылийрак лийын кодын. Ӱдыр налмеш, тудат подылаш йӧратен, но утыжым йӱын огыл. Адак сонарыш кошташ пеш йӧратен. Аннан марлан толмыж ий шыжым кок арня сонарыш коштын, но ны мераҥым, ны моло тӱрлӧ янлыкым кучен кертын огыл. Тидлан да йӱмыжлан Ардыганлан пеш чот логалын, чонешыжат вошт витен: тулеч вара ӱмырыштыжӧ ик ганат сонарыш миен огыл, йӱмыжымат чарнен. Колым гын ӱмыржӧ мучко кучен, тидлан лӱмын эҥеран коремым пӱен.

Анна суртым кучен моштышо, ик ыр оксам лу ырыш савырен кертше, пашалан тале ӱдырамаш лийын. Ардыганат паша маска улмаш. 10-15 ийыште сурт-оралтым, вольыкым чумырен шуктеныт да икмардан илыше ешыш савырненыт.

Теве тыгай легенда уло мыйын нӓсылем нерген.

Пагалыме лудшына-влак, ВК ден Одноклассники соцлаштыклаште вераҥдыме уверым каҥашаш ушнаш ӱжына!