8 июль - Еш, йӧратымаш да ӱшанле улмо кече. 50 ий - ӱмырын ик татше

«ЧОЛМАН» ГАЗЕТЫМ МАX-ЫШТЕ ЛУДЫНА!

Туныктышо ден фельдшер - ялыште эн кӱлешан да пагалыме профессий-влак. Тиде пашам шуктышо еҥ эше поро чонан гын, тунам пагалымашлан мучашат ок лий. Андриевмытын ешышт лач тыгай! Алексей Андриевич 47 ий ӱмыржым туныктымо пашалан пӧлеклен, а Анюта Сергеевна Лапкашор ялысе фельдшер пунктым 50 ий вуйлатен, ял калыкын тазалыкшылан, илышыжлан вуйын шоген. Башкортостан Республикын Вуйлыкшо Радий Хабировын указше дене тудым «За трудовую доблесть» медаль дене суапландареныт. Коктынат пашаштым тыршен ыштеныт, шуко гана республика кӱкшытан чап кагаз дене палемдалтыныт.

Анюта акай ден Алексей Андриевич, кум ий ваш келшен, 1975 ий 30-шо апрельыште  ЗАГС-еш возалтын, ик еш лийын илаш тӱҥалыныт. ЗАГС шотышто Алексей Андриевич шке шонымашыжым тыге каласыш: «Пӧръеҥын чыла раш умылышашлык лийшаш - шонымашыжат, пашажат, поснак ешым чумырымо йодыш кокытеланымашым кодышаш огыл». 

«Калыкыште тыгай эскерымаш уло: ялыш шешке толшаш кечын игече могай лиеш, шешкат тугай толеш. Марлан кайышаш ӱдыр-влак тидым палат але уке, каласен ом керт, но шешкым вучышо авам тидым пален. Садлан тудо игече шотышто тургыжланен. ЗАГС-ыш йодмашым тылзе ончыч пуэт, а ӱдырым налаш кайыме кечын игече могай лиеш, кӧ пала: ала йӱр, ала виян мардеж, апрель мучаште - май тӱҥалтыште лум поранат лийын кертеш. Мемнан пиалешна, кече шокшо, кукшо, кечан, кава яндар ыле. Авам, ала игече сай шешке толмым шижтарымылан, ала эргыже ешаҥмылан куанен, шешкыжым йывыртен, ӧндал-шупшал вашлие, - шарналта Алексей Андриевич. - Анюта авам деч нигунам неле мутым колын огыл. А мемнан тудым тургыжландараш жапнат лийын огыл. Авана кажне шочшо уныкажлан куанен. Тудо ушан, кугу чытышан ыле. Кумылна лийын огыл гын, шиждымыла, уждымыла койын, кумылаҥдаш тыршен, йӧсӧ жапыште полшен, коклашкына пурен огыл. Кеч-кунамат чын корныш савырен колташ йӧным муын».

«Мый шкежат Октябрь ялыште шуко икшыван ешыште кушкынам, - манеш Анюта акай. - Авам, Самега, шке моштымыжлан туныкташак тыршен, мом моштен огыл гын, еҥ деч ужын тунемаш таратен. А эн тӱҥжӧ - ачамым, согыш инвалидым, аралаш, пагалаш туныктен. Ачамын аваже, Маркева кувавай, мемнан дек чӱчкыдын толын. Тудым эре поро шомак дене вашлийын, уло-уке сийже дене чайым йӱктен, поро мут дене ужатен. Кугу ийготан айдемылан шке пагалымашыжым шижтарен.

Меат ава лийшем дене ваш келшен, полшен, икте-весым пагален илышна. Тудо поро ӱдырамаш ыле».

Алексей Андриев, Пазлогар шымияш школым тунем лекмек, Благовещенск педучилищыш тунемаш пурен. Дипломым налмек, Красный Октябрь школышто тыршаш тӱҥалын. Тачат порын шарнат «Андреечым», икымше туныктышышт дек лӱмынат толын каят. Армийыште сайын служитлен, Лапкашор ялыш визымше офицер лийын пӧртылын. Нылытше - Кугу Ачамланде сарын офицерже-влак. Армий деч вара 1983-шо ий марте Пазлогар школышто марий йылмым да физкультурым туныктен. Вараже Лапкашор тӱҥалтыш школышто изи падыраш-влакым лудаш, возаш, поро ден осалым ойыраш, Шочмо элым йӧраташ туныктен.

Палемдаш кӱлеш, Лапкашорын шкен ойыртемалтше тӱсшӧ, койышыжо уло: ача-ава, эрге-шешке, уныка-влакын ик пӧрт, леведыш йымалне илымышт - тукым гыч тукымыш вончышо койыш. Кӧ дыр тидын дене огешат келше, «Кажне кайыкын шке пыжашыже лийшаш» ышталыт. Но айдеме - кайык огыл вет. Мый гын тидым сай традицийлан шотлем.

«Марлан толмекем, ава лийшем да мариемын шӱжарже-влак дене келшен иленна. А кызыт эрге-шешке, уныкана-влак дене ик суртышто илена, - ойла Анюта акай. - Мемнан кум икшывына, куд уныкана уло. Эн кугу ӱдырна, Алла, Уфаште ила, онкологий рӱдерыште тырша. Эргыже Нефтяной университетым тунем лектын.

Кокымшо икшывына - Аида, Бирск пединститутым тунем лектын, Пазлогар школышто биологийым, химийым туныкта.  

Альберий эргына ешыж дене пеленна ила. Тудат ачажын профессийжым ойырен налын, Пазлогар школышто математикым, физикым туныкта. Бирск кугыжаныш социально-педагогический академийыште шинчымашым поген. Анжелла шешкына туштак филфакым тунем лекте.

Икшывына-влакат, уныкана-шамычат школышто сайын тунемыч, олимпиадылаште призовой верлам наледеныт, куштылго атлетика, ече дене куржталмаште школын чапшым аралаш район таҥасымашлаш коштыныт. Спортлан шӱман кушкыныт». Иктешлен каласаш гын, Андриевмыт икшывыштын вуйышкышт «Кеч-мом ыштет гынат, сай результатыш шуман» шонымашым изинекак шыҥдареныт. 

Тыгай йӧн дене пайдаланен, тидымат палемден кодынем: Алексей Андриевичын Алефтина шӱжарже шке жапыштыже Пазлогар школын выпускникше-влак кокла гыч эн ончыч, кугу конкурсым эртен, БГУ-н математический факультетышкыже тунемаш пурен кертын да дипломым налын. Алефтина Андриевнан эргыже Нефтекамск больницыште хирурглан ышта.

«Ик леведыш йымалне илымаш - тиде курым вошт толшо сай традиций. Ешым, тукымым, шочмо йылмым, койыш-шоктышым, илыш опытым арален кодымаш, - умбакыже шонымашыжым шуя Алексей Андриевич. - Мом эргына ден ӱдырланна пуэн шуктен онал, уныкаланна пуэна. Теве музиканым гына налына. Авам ойлыма гыч палем: ачам сайын шоктен. Тудын деч кодшо гармонь эре тӧрыштӧ шоген гынат, мый сайынак тунем шуктен омыл. Эргым шокташ тунемын, а уныкана музыкальный школын баян классшым тунем лекте, куваважым да мыйым шоктен куандара. Эргынан кугу ӱдыржым шахмат дене модаш кумылаҥдышна, ачаж дене эре район кӱкшытыштӧ эртаралтше турнирлашке коштыч. «Тунемаш, сеҥаш» шонымаш вуйышкышт сайын шыҥен.

Мӧҥгысӧ сомылым шуктымаш, ваш полшымаш, изиракым чаманымаш, кугуракым пагалымаш тыгай ешыште кушшо йочан утларак шижалтеш. Кызытсе саманыште шочмо йылмылан шӱмаҥдымаштат коча-кован рольышт кугу. Чылажат тукым гыч тукымыш ешыште шуаралтеш, шонем».

Каласаш кӱлеш, тиде еш шке тукымвожшым шымше йыжыҥ марте пала, мӱндыр родо-шочшыжо-влак дене кылым куча, ялысе вес тукым-влакынат вожыштым рашемдаш полша. Алексей Андриевичын эше ик кугу пашаже - Кугу Ачамланде сарын участникше-влакым, кӧн могай фронтышто кредалмыжым рашемдымаш. Жапыштыже, тиде пашажым иктешлен, Сеҥымаш кечын пайрем концертым ончыктеныт.

Ял калык, Андриевмыт ешым пагален, Альберий Алексеевичым ял старосталан сайлен. Тудо калык дене пырля ила, лекше проблема-влакым тӱшкан погынен решатлаш тыршат.

Алексей Андриевич ден Анюта Сергеевна кугу ийготан коча-кова улыт. Коча 1947 ий март тылзыште, а Анюта Сергеевна 1955 ий майыште шочыныт. Тыгай ийготышто чынже денак эҥерташ лийме эн ӱшанле йолташ-влак гына кодыт. Ваш ушнен илаш тӱҥалме сӱан кечыштлан 50 ий темме пайремым родо-шочшышт, лишыл йолташышт, пагалыме да пагалыше еҥ-влак погынен, шарналтен, саламлен, илаш ӱжмӧ мутым ойлен, муралтен эртарышт. А шинчаштышт, тунамсылак ӱмыреш илыш йолташ, эҥертыш лияш сӧрен, йӧратымаш тул йӱла.

Кӧ каласа, мо тугай пиал? Ала, 50 ий келшен илен, вӱдшымат, тулжымат пырля эртен, шӱмыштӧ аралалтше, шинчаште йӧрыдымӧ тиде тул? Кеч-кузе гынат, утыжым огына кычкыре, пиал тыныслыкым йӧрата. Ончыкыжат эше ятыр ий, ваш эҥертыш лийын, илышлан куанен илыза, тендам аралыше суксыда эре пеленда лийже.

Пагалыме лудшына-влак, ВК ден Одноклассники соцлаштыклаште вераҥдыме уверым каҥашаш ушнаш ӱжына!