Йӱксӧ мужыр

Эн оҥайже, тиде кузе нуно палыме лийыныт. «Пашуткин» фамилийым Людмила Келтей школышто тунеммыж годым, 60-шо ийлаште, икымше гана колын. Тунам Келтей клубыш Кӧкыш ял гыч шумовой оркестр концерт дене толын улмаш. Тудым Павел Пашуткин (Григорий Петровичын изаже - ачажын шольыжо) вуйлатен. Каласен кодыман, тиде оркестр сар деч ончычак палыме лийын. 1938 ий 24 февральыште Калтаса РИК-ыште РККА да ВМФ-лан 20 ий темме лӱмеш фестиваль эртен. Тушто кок шумовой оркестр шоктен. Иктыжым Келтей шымияш школ гыч Д. Имаев, весыжым Ӱлыл Качмаш ялсовет гыч гармонь дене шкевуя шокташ тунемше комсомолец П. Пашуткин вуйлатен. Павел варарак Уфа олаште республикысе Сабантуйышто районын чапшым арален, призовой верым налын, тушто тудлан баяным пӧлекленыт. 

Келтей шымияш школ деч вара Людмила 1964 ийыште Йошкар-Оласе музыкальный училищыш тунемаш пурен. Тушто хор дене мурымо пӧлкаште кумшо ий тунемше Светлана Пашуткина, Павелын ӱдыржӧ, дене палыме лийын. Светлана умбакыже Москваште Гнесинмыт лӱмеш институтым тунем лектын да Йошкар-Олаште ты училищыштак туныктен. Эрик шольыжат тыгаяк корно дене каен - Стерлитамак культпросветучилищым тунем пытарен, Бижбуляк селаште тыршен. Маргарита пелашыж дене - тудат культура пашаеҥ - 55 ий пырля илат.   

1965 ий июнь тылзыште Калтаса селасе тӱвыра пӧртын «Эрвий» куштышо ансамбльже башкир телевиденийыш возалташ ямдылалтын. Людмила ден Григорий лач тушто палыме лийыныт да келшаш тӱҥалыныт. 

Григорий 1947 ий 28 мартыште (шочмо кагаз почеш 8 апрельыште) Кӧкыш ялыште шочын. Паклюсь ачаже тальянка дене шокташ да мураш йӧратен. Кӱлсаска аважат мураш кумылан лийын. Уремыште шоктен-мурен каеныт гын, уло ял келанен колыштын. Теве тыгай усталык шӱлышан лийын Пашуткинмыт еш. Калтаса кыдалаш школым тунем лекмеке, Григорий Петрович Кырпе кандашияш школышто физикым, черченийым туныктен. Уфаште башкир кугыжаныш пединститутышто тунемме ий-влак писын эртен каеныт. Тулеч вара Калтаса кыдалаш школышто ик ий пашам ыштен - физикым, черченийым туныктен. 1973-1974 ийлаште Совет Армий радамыште, Пермь оласе мурышо-куштышо ансамбльыште, служитлен. Вара Томск областьыште инженер-электриклан ыштен. 1975 ий ноябрьыште Йошкар-Олаш илаш куснен, проектный институтышто тыршен. 

Григорий ачаж гаяк гармонь дене шокташ, кушташ, а эн чот мураш йӧрата. Спорт денат кылым куча, фотоаппарат денат уло кумылын возгала. Шуко гана марафоным (42 км) куржталын, Москвашкат миен, ече денат коштеш.

1975 ий 31 декабрьыште Йошкар-Олаште Сеҥымашлан 30 ий темме идалык лӱмеш Тӱвыра полатым почыныт. Тудо кечынак тушто, лу ий келшымеке, Людмила ден Григорийлан мужыраҥме нерген свидетельствым кучыктеныт (Чылаже 22 мужыр лийын.). 

Григорийын пелашыже, Людмила Васильевна Васильева, 1949 ий 24 январьыште Шоръялеш шочын. Тудо вет Келтей ялын ӱдыржӧ, молан Шоръял?

Аваже - Александра Ивановна Изибаева - Келтей школ деч вара Ӱлыл Качмаш ялыште «ликбезыште» туныктен. Варажым Эльян педучилищым тунем лектын да Келтей школышто туныкташ тӱҥалын. Но ик ий гыч Кугу Ачамланде сар талышнен. Мобилизаций тӱҥалын. Тудым фронтыш огыл, а Амчемучаш школыш директорлан колтеныт. 1944 ийыште Ӱлыл Качмашыште почылтшо йочапӧртыш завучлан кусареныт. Ачаже - Василий Васильевич Пашбеков - агроном, туныктышо лийын, Келтей школышто завучлан ыштен. 1942 ийыште тудым мобилизоватленыт - Калтаса МТС-ыште (машина-трактор станций) агрономлан, директорын алмаштышыжлан тыршен. 1944 ийыште МТС директорлан шогалтеныт. Василий изи Евстолия (1941 ийыште шочын.) ӱдыржӧ дене МТС-ын тӱшка пӧртыштыжӧ илен (Тудын пелашыже азам ыштыме годым ош тӱня дене чеверласен.).

Тудо ийыштак нуно, Василий Васильевич ден Александра Ивановна, пырля ушненыт. 1946 ийыште Василий Васильевичым Краснохолмский МТС-ыш кусареныт. Александра Ивановна Киебак школышто туныктен. Тыште Люба ӱдырышт шочын, вара - Людмила.

1949 ий февральыште Калтаса РК ВКП(б) Василий Васильевичым ял озанлык пӧлкам вуйлаташ шогалтен. Александра Ивановна Калтаса школышто туныктен.

1950 ий мучаште Василий Васильевич Келтей ялыш колхоз погынымашыш толын (Ялыште кок колхоз лийын: Кугу Келтейыште - «Красный партизан», Изи Келтейыште - «Большевик»). Тыште тудым иктыш ушымо «Большевик» колхоз вуйлатышылан сайленыт. Тыге ты еш уэш шке ялышкыже пӧртылын. Александра Ивановна школышто туныкташ тӱҥалын. Келтейыште Надя ӱдырышт да Роберт эргышт шочыныт.

Умбакыже Людмила деке пӧртылына. Тудо училище деч вара ик ий Шернурышто йоча музыкальный школышто пашам ыштен. 1971-1975 ийлаште Уфасе кугыжаныш искусство институтышто шинчымашым поген. 1975-2000-ше ий-влак марий республикысе культурно-просветительский училище дене кылдалтыныт. Икмыняр тунемшыжым каласен кодынем: тиде Борис Дмитриев, Зоя Берникова, Татьяна Байназова-Смирнова, Валя Хайретдинова, Витя Ванюшкин да молат. Тӱҥ сомыл дене пырля Людмила самодеятельный хор коллектив-влак дене пашам ыштен. 1998 ий гыч Б. Дмитриевын чумырымо «Эрвел марий» мурышо-куштышо ансамбльын хормейстерже лийын, 2000-ше ий гыч Калык усталык да тӱвыра каныш шотышто республикысе шанче-методика рӱдерыште пашам ыштен. «Эрвел марий» ятыр вере выступатлен, фестивальлаште мастарлыкшым ончыктен, Венгрийыште, Финляндийыште лийын. Людмила Васильевна ятыр эрвелмарий мурым хорлан мураш келыштарен. 2006 ийыште Борис Дмитриев дене пырля «Эрвел марий» ансамбль мура да кушта» сборникым луктыныт. 

2023 ийыште Людмила Васильевнан шкенжынат «Муро - мыйын илышем» сборникше савыкталтын. Витле ий утла усталык пашаште тыршымыжлан тудлан «Марий Эл Республика тӱвыран сулло пашаеҥже» званийым пуэныт. «Калык усталыкын Всесоюзный фестивальжын лауреатше», «Калык верч тыршымаш» медаль-влак дене суапландареныт. Марий Эл Республикын Тӱвыра министерствыжын Чап грамотыжо, эше шуко моло чапкагаз да таумутан серыш дене палемденыт.

Людмила Васильевналан пашаштыже пелашыже Григорий Петрович пеш кугу эҥертыш лийын. Суртышто ятыр сомылым тудлан шукташ пернен. Григорий Петрович 2002-2013 ийлаште, сулен налме канышыш лекмеш, «Мариэнерго» ОАО-што инженер-проектировщиклан, проектын тӱҥ инженержылан ыштен. Паша ветеран, тыршен ыштымыжлан, спортым да музыкым йӧратымыжлан тудым тӱрлӧ Чап грамот, диплом, таумут, медаль, значок-влак дене суапландареныт. Тунамсе жапыште тыгак «Ударник коммунистического труда», «Победитель социалистического соревнования», «За отличие в службе 2-й степени» знак-влак дене палемденыт.

Пашуткинмыт кок икшывым ончен куштеныт. Денис ден Антон эргыштлан коктынат эре пример лийыныт. Эрге-влак кӱшыл технический тунемме заведенийлаште шинчымашым налыныт. Изишт годым музык школышто тунемыныт. Андрей ден Саша уныкашт кушкыт, кова-кочам моткоч куандарат. Пырля погынымышт годым ешыште фортепиано, гармонь, гитар, курай сем йоҥга. Икте-весым арален, пагален, полшен, умылен илымаште - илышын пиалже. Пашуткинмытлан ончыкыжат тазалыкым да чыла сайым гына тыланена.